Thí điểm siết xe máy vào lõi phố cổ: Người dân nói gì?

Ủng hộ mục tiêu giảm phát thải, mong lộ trình phù hợp

Theo dự kiến, từ ngày 1/7 đến 31/12/2026, 11 tuyến phố thuộc phường Hoàn Kiếm (Hà Nội) sẽ thí điểm vùng phát thải thấp, cấm xe máy chạy xăng từ 18h-24h ngày thứ Sáu và từ 6h-24h các ngày thứ Bảy, Chủ nhật. Phạm vi thí điểm rộng khoảng 0,5km², chu vi 3,5km, với khoảng 20.000 dân, bao quanh bởi các tuyến Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân và Lý Thái Tổ.

Việc thí điểm siết xe máy vào lõi phố cổ Hà Nội đặt ra bài toán khó với nhiều người dân. Ảnh minh họa

Trước chính sách của Hà Nội, ông Nguyễn Thành Long, tài xế xe ôm công nghệ, bày tỏ đồng tình với chủ trương chuyển đổi từ xe xăng sang xe điện, cho rằng đây là xu hướng tất yếu nhằm giảm phát thải và cải thiện môi trường. Tuy nhiên, theo ông, quá trình này cần có lộ trình phù hợp để người dân có thời gian thích nghi và chủ động chuyển đổi, tương tự cách nhiều quốc gia đang thực hiện.

Gắn bó với khu vực hồ Hoàn Kiếm hơn chục năm, ông Long cho biết, chiếc xe máy hiện tại là tài sản lớn và cũng là phương tiện duy nhất để nuôi sống gia đình. Vì vậy, nếu hạn chế xe máy xăng trong thời gian ngắn, sinh kế của ông chắc chắn bị ảnh hưởng. Ông cho rằng, việc hạn chế các phương tiện cũ, hết niên hạn, phát thải cao là cần thiết, song không nên áp dụng đồng loạt, mà cần phân loại theo mức phát thải hoặc thời gian sử dụng.

Trước chủ trương hạn chế xe máy xăng, ông Nguyễn Thành Long, tài xế xe ôm công nghệ cho biết, dù ủng hộ định hướng chung, ông vẫn lo sinh kế sẽ bị ảnh hưởng.

Theo ông Long, với những xe mới, đăng ký đầy đủ và còn thời gian sử dụng, người dân nên được tiếp tục khai thác trong giai đoạn chuyển tiếp. Ông cũng đề xuất cơ quan quản lý công bố mốc thời gian cụ thể để người dân chuẩn bị tài chính, từng bước chuyển sang phương tiện điện, tránh gây xáo trộn lớn đến đời sống.

“Nếu có lộ trình rõ ràng, người dân sẽ chủ động chuyển đổi. Còn hạn chế ngay lập tức thì những người mưu sinh bằng xe máy như chúng tôi sẽ gặp rất nhiều khó khăn”, ông Long chia sẻ.

Anh Nguyễn Tùng Dương, thợ chụp ảnh tự do trên phố cổ cho hay, dù ủng hộ chủ trương chung nhưng người dân sẽ gặp không ít khó khăn nếu phải chuyển đổi phương tiện trong thời gian ngắn

Cùng chung tâm trạng, anh Nguyễn Tùng Dương, thợ chụp ảnh tự do trên phố cổ cho hay, dù ủng hộ chủ trương chung nhưng người dân sẽ gặp không ít khó khăn nếu phải chuyển đổi phương tiện trong thời gian ngắn. Theo anh, thói quen sử dụng xe máy đã hình thành lâu dài, nên việc thay đổi ngay là không đơn giản. Trở ngại lớn nhất là chi phí, khi nhiều lao động có thu nhập dưới 10 triệu đồng mỗi tháng, trong khi các khoản sinh hoạt như điện, nước, học hành của con cái đã chiếm phần lớn thu nhập.

“Xe đang sử dụng vẫn còn tốt, bán lại cũng không được giá, nếu đổi sang xe mới sẽ phát sinh thêm gánh nặng tài chính”, anh Dương nói.

Không chỉ vấn đề tiền bạc, hạ tầng và tính tiện dụng của xe điện cũng khiến anh băn khoăn. Theo anh, phương tiện này cần thời gian sạc, trong khi mạng lưới trạm sạc chưa đồng bộ, nếu hết điện giữa đường sẽ gây nhiều bất tiện. Anh Dương nhận định, việc chuyển đổi sang phương tiện thân thiện môi trường là cần thiết, song cần có lộ trình phù hợp để người dân thích nghi. Anh kiến nghị cơ quan quản lý nghiên cứu chính sách hỗ trợ, đặc biệt với nhóm lao động thu nhập thấp, như hỗ trợ đổi xe hoặc xây dựng lộ trình chuyển đổi từng bước, nhằm tránh tình trạng người dân không kịp xoay xở khi chính sách được triển khai.

Mưu sinh phụ thuộc xe máy, tiểu thương băn khoăn bài toán chuyển đổi

Không chỉ người làm dịch vụ, những tiểu thương buôn bán lâu năm trên phố cổ cũng bày tỏ nhiều băn khoăn khi nghe thông tin thí điểm chuyển đổi phương tiện. Với họ, chiếc xe máy không chỉ là phương tiện đi lại, mà còn là “công cụ” gắn liền với việc nhập hàng, vận chuyển và duy trì hoạt động kinh doanh hàng ngày.

Bà Trần Thị Hòa, tiểu thương bán rau tại chợ Gia Ngư cho biết, bà hiểu mục tiêu giảm phát thải và cải thiện môi trường của thành phố, song việc chuyển đổi sang xe điện trong thời gian ngắn sẽ khiến nhiều hộ buôn bán nhỏ gặp không ít khó khăn. Với đặc thù công việc phải chở hàng nặng, di chuyển quãng đường dài mỗi ngày, bà cho rằng, xe máy xăng hiện vẫn là phương tiện phù hợp hơn.

“Mỗi lần lấy hàng tôi phải chở vài chục cân, đi vài chục cây số. Với điều kiện như vậy, xe điện rất khó đảm đương nổi”, bà Hòa nói.

Bà Trần Thị Hòa, tiểu thương bán rau tại chợ Gia Ngư, phường Hoàn Kiếm cho biết, không phải ai cũng có điều kiện đổi xe ngay. Nếu có lộ trình và hỗ trợ phù hợp thì người dân sẽ dễ thích nghi hơn

Gia đình bà hiện có ba xe máy phục vụ việc chở hàng và đi lại. Nếu chuyển sang xe điện, bà ước tính phải chi từ 10-20 triệu đồng cho mỗi chiếc, khoản tiền không nhỏ đối với người buôn bán nhỏ lẻ. Trong khi đó, nếu không tự chở hàng mà phải thuê vận chuyển, chi phí phát sinh sẽ tăng đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận vốn đã không cao.

Theo bà Hòa, chủ trương chuyển đổi phương tiện là cần thiết nhưng cần có lộ trình phù hợp và chính sách hỗ trợ để người dân có thời gian thích nghi, đặc biệt với nhóm lao động tự do, tiểu thương. “Không phải ai cũng có điều kiện đổi xe ngay. Nếu có lộ trình và hỗ trợ phù hợp thì người dân sẽ dễ xoay xở hơn”, bà bày tỏ.

Bà Nguyễn Thị Trầm (Hàng Bè), chủ cửa hàng tạp hóa nhỏ cho rằng, việc chuyển đổi sang xe điện trong thời gian ngắn sẽ gây nhiều xáo trộn đối với sinh hoạt và hoạt động buôn bán

Có cùng băn khoăn, Bà Nguyễn Thị Trầm (36 Hàng Bè), chủ cửa hàng tạp hóa nhỏ, cho rằng, chủ trương giảm phát thải là cần thiết, tuy nhiên việc chuyển đổi phương tiện trong thời gian ngắn có thể ảnh hưởng đáng kể đến việc đi lại và hoạt động buôn bán hàng ngày của các hộ kinh doanh nhỏ. Theo bà, những chiếc xe máy đang sử dụng ổn định nếu buộc phải dừng sẽ khá lãng phí, trong khi xe điện vẫn khiến nhiều người lo ngại về khả năng vận hành và hạ tầng sạc.

“Xe điện tôi lo nhất là đang đi thì hết pin, không biết sạc ở đâu. Xe xăng hết thì còn có thể ghé cây xăng đổ ngay”, bà Trầm nói.

Gia đình bà hiện có hai xe máy, thường xuyên dùng để đi lấy hàng tại chợ Long Biên rồi chở về bán. Công việc diễn ra hàng ngày, khối lượng hàng hóa lớn nên nếu phải dừng xe máy, bà buộc phải thuê vận chuyển, khiến chi phí tăng lên trong khi lợi nhuận từ buôn bán nhỏ không cao. Bên cạnh đó, việc chuyển sang xe điện cũng là trở ngại lớn về tài chính, bởi nếu phải đổi cùng lúc 2-3 xe, số tiền bỏ ra là không nhỏ đối với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Từ thực tế đó, bà Trầm cho rằng, chủ trương chuyển đổi là cần thiết nhưng cần lộ trình linh hoạt, phù hợp với điều kiện của người dân: “Nếu có thời gian chuẩn bị và hỗ trợ phù hợp thì người dân sẽ dễ thích nghi hơn. Còn hạn chế ngay, chi phí vận chuyển tăng lên, người buôn bán như chúng tôi sẽ rất khó xoay xở”.

Việc xây dựng vùng phát thải thấp được xem là xu hướng tất yếu nhằm giảm ô nhiễm, cải thiện chất lượng không khí đô thị. Tuy nhiên, qua những câu chuyện rất cụ thể từ người dân trong khu vực lõi Hồ Gươm, có thể thấy việc chuyển đổi phương tiện không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn là bài toán đời sống. Nếu không có lộ trình phù hợp cùng các giải pháp thay thế như giao thông công cộng thuận tiện, hạ tầng sạc đồng bộ hay chính sách hỗ trợ chuyển đổi, chính sách rất dễ tạo thêm áp lực cho nhóm lao động thu nhập thấp - những người đang phụ thuộc trực tiếp vào xe máy để mưu sinh mỗi ngày.