"Điểm nghẽn" xăng dầu và áp lực lên mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2026

"Điểm nghẽn" xăng dầu và áp lực lên mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2026

Theo dõi KTMT trên

Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang đẩy giá dầu thế giới tăng mạnh, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc năng lượng mới đối với kinh tế toàn cầu. Với một nền kinh tế có độ mở lớn và phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu năng lượng như Việt Nam, biến động này có thể sẽ tác động tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong năm nay.

Trong phiên giao dịch ngày 13/3/2026, giá dầu Brent vượt ngưỡng 100 USD/thùng, ghi nhận mức tăng hơn 9% chỉ trong một thời gian ngắn. Đối với Việt Nam, quốc gia đang đặt mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng trong năm bản lề 2026, những "điểm nghẽn" từ dòng chảy dầu mỏ này không chỉ là một cú sốc về chi phí mà còn là phép thử khắc nghiệt đối với khả năng điều hành vĩ mô.

PVGas Trading vừa thông báo buộc phải giảm tiến độ giao hàng nhập khẩu và tạm thời chưa thể sắp xếp các lô hàng mới do chiến sự căng thẳng. Điều này đặt các nhà máy lọc dầu trong nước vào tình thế "căng như dây đàn" dù đang vận hành vượt công suất.

Tại miền Trung, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn (Thanh Hóa) hiện vẫn duy trì sản xuất dựa trên lượng nguyên liệu tồn kho và các lô hàng đang trên đường về, đảm bảo nguồn cung cho đến hết tháng 3. Tuy nhiên, rủi ro sẽ thực sự bùng phát nếu xung đột kéo dài sang quý II, bởi khoảng 85% lượng dầu thô đầu vào của các nhà máy lọc dầu Việt Nam phụ thuộc vào khu vực Trung Đông. Dù Nhà máy Lọc dầu Dung Quất (Quảng Ngãi) đã nỗ lực đẩy công suất lên mức 125% để bù đắp thiếu hụt, nhưng những hạn chế về hạ tầng logistics và sự khan hiếm nguồn cung thô thế giới đang tạo ra một "nút thắt cổ chai" nguy hiểm cho an ninh năng lượng quốc gia.

Tác động của giá dầu không chỉ dừng lại ở đó mà nhanh chóng thẩm thấu vào chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Theo ông Suan Teck Kin, Giám đốc Khối Nghiên cứu thị trường và Kinh tế toàn cầu của Ngân hàng UOB Singapore, trong bối cảnh hiện nay, cứ mỗi 10 USD tăng thêm trên mỗi thùng dầu Brent có khả năng khiến CPI của Việt Nam tăng từ 0,3% đến 0,4%. Với mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới mức 4% trong năm 2026, diễn biến giá dầu trên 100 USD/thùng đang khiến dư địa điều hành của Chính phủ thu hẹp đáng kể.

Ở chiều ngược lại, mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% năm 2026 – một con số đầy kỳ vọng để tạo bước đột phá kinh tế – đang gặp phải rào cản lớn. Các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng giá dầu tăng cao có thể kéo giảm GDP từ 0,6% đến 0,9% do Việt Nam vẫn là quốc gia nhập khẩu ròng năng lượng. Mặc dù số liệu quý I/2026 dự báo tăng trưởng vẫn đạt khoảng 8% nhờ nội lực từ ngành chế biến, chế tạo (chỉ số PMI tháng 2 đạt 54,3 điểm), nhưng đà suy giảm có thể lộ rõ trong các quý tiếp theo nếu chi phí đầu vào không được kiểm soát. Sự sụt giảm nhu cầu từ các đối tác thương mại lớn cũng đang chịu đòn roi từ giá năng lượng sẽ làm suy yếu tốc độ xuất khẩu, vốn là động cơ chính của kinh tế Việt Nam.

Người dân xếp hàng mua xăng tại Hà Nội, ngày 11/3.

Bên cạnh đó, thị trường tài chính cũng không đứng ngoài vòng xoáy. Giá vàng thế giới đang hướng tới mốc 6.000 USD/oz khi các nhà đầu tư tìm nơi trú ẩn an toàn. Tại Việt Nam, sự chênh lệch giữa giá vàng trong nước và quốc tế vẫn được duy trì ở mức cao do tâm lý tích trữ tăng mạnh. Việc dòng vốn dịch chuyển sang các tài sản an toàn và áp lực tỷ giá khi đồng USD mạnh lên sẽ làm gia tăng chi phí nhập khẩu nguyên liệu, gián tiếp bồi đắp thêm vào ngọn lửa lạm phát. Sự phối hợp giữa chính sách tiền tệ và tài khóa lúc này cần phải cực kỳ nhịp nhàng để vừa giữ chân lạm phát, vừa không làm "ngạt thở" các doanh nghiệp đang cần vốn để duy trì sản xuất.

Ông Nguyễn Lê Nam, Phó vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ Ngân hàng Nhà nước, cho biết giá dầu thế giới tăng đang tạo thêm áp lực lạm phát đối với nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam. Ông Nam cho biết trong bối cảnh dư địa điều hành chính sách tiền tệ nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế tương đối hạn hẹp, việc phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa có ý nghĩa quan trọng.

Còn ông Phạm Thanh Hà, Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước, cho rằng tăng trưởng kinh tế chỉ bền vững khi gắn với ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát tốt lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Theo ông, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều rủi ro từ xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu và biến động giá năng lượng, việc điều hành chính sách tiền tệ cần linh hoạt để vừa kiểm soát lạm phát, vừa đảm bảo cung ứng vốn cho nền kinh tế.

Ở góc độ lạc quan hơn, ông Michael Kokalari, Giám đốc Phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital cho rằng, dù trong kịch bản xung đột kéo dài, cả xuất nhập khẩu, lạm phát, tăng trưởng GDP của Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng, nhưng theo VinaCapital, xác suất xảy ra thấp. Ngược lại, trong nguy có cơ, một số ngành kinh tế của Việt Nam có thể được hưởng lợi, như vận tải biển, bán lẻ xăng dầu, sản xuất phân bón ure…

Trước mắt, để ứng phó, Chính phủ đang khẩn trương chỉ đạo đa dạng hóa nguồn cung dầu thô, tìm kiếm các đối tác thay thế từ khu vực khác nhằm giảm bớt sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Việc sử dụng linh hoạt Quỹ bình ổn giá xăng dầu cùng với các kịch bản điều hành giá sát với thực tế thị trường là giải pháp then chốt để giảm "sốc" cho nền kinh tế. Tuy nhiên, về lâu dài, điểm nghẽn năng lượng hiện nay một lần nữa nhắc nhở về tầm quan trọng của việc chuyển dịch sang năng lượng tái tạo và nâng cao khả năng tự chủ nguồn cung xăng dầu trong nước.

Năm 2026 được kỳ vọng là năm tăng trưởng bứt phá, nhưng những cơn gió ngược từ Trung Đông đang buộc chúng ta phải thận trọng hơn bao giờ hết. Khoảng cách giữa mục tiêu tăng trưởng hai chữ số và thực tế lạm phát đang dần thu hẹp, đòi hỏi những quyết sách không chỉ nhanh mà còn phải sắc sảo để bảo vệ thành quả kinh tế vĩ mô đã gây dựng được trong nhiều năm qua.

Minh Thành