Tuyến cao tốc Cần Thơ - Cà Mau được đưa vào khai thác từ tháng 1-2026 - Ảnh: MẬU TRƯỜNG
Tuy nhiên từ thực tế nhiều dự án gần đây, có lẽ đã đến lúc cần nhìn nhận lại: vượt tiến độ không nên là thước đo chính để đánh giá thành công của một công trình hạ tầng.
Đơn cử như khi đưa vào khai thác năm 2015, cầu Cổ Chiên, cây cầu quan trọng trên quốc lộ 60 bắc qua sông Cổ Chiên, nối tỉnh Bến Tre (cũ) với Trà Vinh (cũ) từng được ghi nhận thông xe sớm hơn kế hoạch khoảng 15 tháng.
Việc hoàn thành sớm giúp rút ngắn thời gian đi lại từ TP.HCM về các tỉnh duyên hải Tây Nam Bộ, thoát cảnh lụy phà Cổ Chiên.
Nhưng niềm vui ấy không kéo dài lâu. Chỉ sau một thời gian ngắn khai thác, đường dẫn lên cầu bắt đầu xuất hiện hiện tượng lún và gờ chênh cao, gây xóc mạnh cho xe cộ. Một số vị trí còn xảy ra tai nạn do mặt đường biến dạng.
Một trong những nguyên nhân được đơn vị kỹ thuật khi ấy nhắc đến là thời gian gia tải nền đất chưa đủ dài, trong khi khu vực này nằm trong vùng địa chất rất yếu của Đồng bằng sông Cửu Long.
Ở góc độ nhà thầu, việc rút ngắn thời gian thi công đôi khi cũng không hẳn là lợi thế.
Khi tiến độ bị ép ngắn lại, nhà thầu buộc phải tăng cường nhân lực cùng một thời điểm. Nếu đội ngũ công nhân thường trực không đủ, họ phải thuê thêm lao động thời vụ với mức chi phí cao hơn.
Máy móc, thiết bị cũng vậy, nếu phải rút ngắn tiến độ, nhiều hạng mục phải làm đồng thời. Khi đó họ buộc phải thuê thêm máy móc từ bên ngoài, thường với giá cao hơn do nhu cầu tăng đột ngột.
Gần đây một số dự án giao thông ở miền Tây tiếp tục làm dấy lên câu chuyện về tiến độ và chất lượng.
Chẳng hạn tại một số đoạn của cao tốc Cần Thơ - Cà Mau, hiện tượng lún cục bộ ở khu vực đầu cầu đã được ghi nhận khi tuyến đường đang trong quá trình hoàn thiện. Các đơn vị quản lý cho biết nguyên nhân chủ yếu là do nền đất yếu đặc trưng của vùng và quá trình cố kết đất vẫn tiếp diễn.
Điều này cho thấy một thực tế: đối với những vùng địa chất phức tạp như Đồng bằng sông Cửu Long, thời gian chờ lún và xử lý nền đất là yếu tố kỹ thuật rất quan trọng. Nếu các bước này bị rút ngắn, rủi ro về lún hoặc biến dạng mặt đường là điều khó tránh.
Tất nhiên không thể quy kết mọi vấn đề cho yếu tố tiến độ. Nhưng rõ ràng khi áp lực "về đích sớm" trở thành một thành tích cần đạt được, các quyết định kỹ thuật đôi khi cũng bị đặt vào thế khó.
Một công trình giao thông, đặc biệt là những dự án có vốn đầu tư hàng nghìn tỉ đồng, phải được kỳ vọng phục vụ người dân trong hàng chục năm.
Vì vậy điều người dân thực sự quan tâm không phải là nó hoàn thành sớm bao nhiêu tháng mà là nó bền vững và an toàn trong bao lâu.
Niềm vui vì một công trình hoàn thành sớm sẽ rất trọn vẹn nếu tuổi thọ của công trình cũng dài lâu. Ngược lại, nếu vừa khánh thành đã phải sửa chữa, bù lún hay khắc phục sự cố, niềm vui ấy dễ rơi vào cảnh "niềm vui chẳng tày gang".
