19/02/2026 12:30
Góc sân ngày gói bánh chưng, bánh tét ngày Tết - Ảnh: THẢO LƯNgười Việt hay gọi "Tết nhất" như một cách nói quen thuộc. Về mặt ngôn ngữ, "Tết nhất" là một từ tổ đẳng lập của tiếng Việt. "Tết" vốn đọc chệch từ "tiết", trong "Tết Nguyên đán", tức buổi sáng đầu tiên của năm mới. "Nguyên" là đầu tiên, "đán" là buổi sớm.
Người Singapore kể cú sốc Tết Việt: Phải cầm hơi bằng bánh giò vì 'không ai bán gì'
Vì vậy "Tết nhất" trước hết mang nghĩa những ngày đầu tiên của năm, dịp mở ra một vòng quay mới của đời sống.
Nhưng ngôn ngữ không đứng yên trong sách vở. Nó sống trong đời sống. Và khi sống, "nhất" không chỉ còn là đầu tiên, đó còn là số một, là tuyệt nhất. Ta nói ngon nhất, đẹp nhất, quan trọng nhất.
Trong cảm nhận của người Việt, "Tết nhất" vì thế cũng là cái Tết lớn nhất, quan trọng nhất, đáng mong chờ nhất trong năm.
Và nếu đã nói đến tuyệt nhất, vậy thì cái Tết nào mới là Tết tuyệt nhất?
Tôi đã đi qua vài cái Tết xa nhà, đủ để hiểu rằng câu trả lời không nằm ở độ lớn của pháo hoa, không nằm ở giá trị của mâm cỗ, cũng không nằm ở điểm đến sang trọng nào đó trên bản đồ. Cái Tết tuyệt nhất lại là cái Tết được ở nhà.
Thiếu mùi nhang trên bàn thờ, thiếu tiếng mẹ gọi phụ bếp, thiếu ánh mắt ba nhìn xem con về đủ chưa
Nếu nhìn từ nghĩa "đầu tiên", ta sẽ thấy Tết nhà là cái Tết đầu tiên trong ký ức mỗi người. Hiếm ai ai trong chúng ta có một mùa xuân đầu đời ở khách sạn hay khu nghỉ dưỡng.
Mùa xuân đầu tiên luôn diễn ra trong vòng tay gia đình, trong căn nhà quen thuộc, với tiếng nói, tiếng cười của những người thân. Dù ta không còn nhớ rõ chi tiết, cơ thể và tâm hồn ta vẫn lưu giữ cảm giác ấy.
Chính cái Tết đầu tiên đó trở thành khuôn mẫu để ta so sánh mọi cái Tết sau này. Đi xa đến đâu, ta vẫn vô thức hỏi lòng rằng có giống Tết ở nhà không?.
Đón Tết xa quê ở đất Mỹ, nhớ hội chợ xuân có lô tô náo nhiệt, nhớ chậu kiểng bày bán trên đườngĐỌC NGAYTuổi trẻ của tôi từng không nghĩ nhiều đến điều đó. Khi còn học tập và làm việc xa, tôi nhìn Tết như một đợt nghỉ dài hiếm hoi giữa năm. Lịch học, lịch làm việc dày đặc khiến tôi coi Tết như một khoảng trống để sắp xếp những chuyến đi.
Tôi từng ăn Tết ở Mỹ, giữa mùa đông trắng xóa. Thành phố vẫn vận hành bình thường, không ai biết đó là ngày đầu năm âm lịch. Tôi và vài người bạn Việt Nam đi ăn nhà hàng, rồi tranh thủ đi chơi, chụp hình, khám phá những con phố rực rỡ ánh đèn.
Tôi từng đón Tết ở châu Âu, giữa quảng trường cổ kính, nghe tiếng chuông nhà thờ ngân dài trong đêm. Tôi thấy mình tự do, trẻ trung, rộng mở với thế giới. Khi ấy, Tết chỉ đơn giản là kỳ nghỉ.
Chỉ sau này, khi trưởng thành hơn, tôi mới nhận ra mình đã hiểu Tết quá hời hợt.
Những cái Tết ở Mỹ, ở châu Âu rất đẹp, rất đáng nhớ. Nhưng chúng thiếu một thứ mà lúc trẻ tôi không gọi tên được. Thiếu mùi nhang trầm trên bàn thờ. Thiếu tiếng mẹ gọi vào phụ bếp. Thiếu ánh mắt của ba nhìn quanh xem con cái đã về đủ chưa. Thiếu cái cảm giác cả nhà cùng chờ khoảnh khắc giao thừa như một nghi thức thiêng liêng.
"Về là được rồi", nghe đơn giản nhưng chứa cả một trời đợi chờ
Tết nhà không chỉ là "đầu tiên". Nó còn là "hơn hết".
Cả năm, người ta bôn ba. Người rời quê lên thành phố, người ra nước ngoài học tập, làm việc. Họ quen với nhịp sống vội vã, với những con số, với những mục tiêu.
Họ phải mạnh mẽ, phải gồng lên để tồn tại và tiến về phía trước. Họ học cách giấu đi mệt mỏi, học cách mỉm cười trong những cuộc họp, học cách nói những điều cần nói.
Thế rồi cuối tháng chạp, trong lòng họ bắt đầu có một sự xáo trộn rất lạ. Những tấm vé được săn lùng. Những cuộc gọi về nhà trở nên dày hơn. Người ta hỏi nhau: "Năm nay về mấy giờ?", "Có kịp ăn cơm tất niên không?".
Từ thành phố lớn, từ khu công nghiệp, từ những giảng đường xa xứ, dòng người bắt đầu quay đầu. Họ chấp nhận kẹt xe hàng giờ trên cao tốc, chấp nhận giá vé máy bay tăng cao, thậm chí phải bay vòng qua một nước khác rồi mới về tới quê cho đỡ tốn kém.
Sự vất vả ấy nếu đặt trong logic tính toán thuần túy có thể bị xem là phi lý. Nhưng trong logic của tình thân, nó hoàn toàn hợp lý.
Bởi vì Tết không chỉ là một kỳ nghỉ. Tết là một lời hẹn.
Tôi còn nhớ một năm, vì công việc, tôi về rất sát giao thừa. Khi tôi mở cổng bước vào nhà, mẹ tôi đang ngồi ở hiên. Bà không nói gì nhiều, chỉ nhìn tôi một lúc rồi bảo: "Về là được".
Ba chữ ấy, nghe qua đơn giản, nhưng chứa cả một trời đợi chờ. Lúc đó tôi hiểu, có những thành tựu ngoài kia không thể so với việc mình kịp có mặt trong khoảnh khắc gia đình chờ.
Và rồi có những cái Tết còn cha, còn mẹ, ta mới thấy chữ "nhất" tròn đầy. Ba tôi thường là người dậy sớm nhất ngày mùng một, pha trà, sắp xếp lại mâm cúng. Tôi từng nghĩ đó là điều hiển nhiên.
Cho đến khi có một cái Tết, chiếc ghế ấy trống.
Mâm cơm vẫn đủ món. Hoa vẫn nở. Nhưng trên bàn ăn thiếu đi một cái chén, một đôi đũa. Tết năm đó không trọn vẹn như trước. Tôi chợt nhận ra: có những cái Tết còn đủ cha mẹ là một ân huệ mà ta chỉ hiểu hết khi nó không còn.
Có người nói ở đâu có yêu thương, ở đó là nhà. Tôi tin điều đó. Nhưng trong tâm thức người Việt, nhà còn gắn với quê hương, với mảnh đất nơi mình sinh ra. Vì vậy, Tết nhà còn là một lựa chọn căn tính. Về nhà dịp Tết là về với nguồn cội, về với tổ tiên, về với câu chuyện của gia đình mình trong dòng chảy dài của dân tộc.
Khi ghép lại tất cả những lớp nghĩa ấy, tôi thấy "Tết nhất" như một vòng tròn khép kín. Nó bắt đầu từ "đầu tiên", mở rộng ra "hơn hết", rồi trở về "quan trọng nhất".
Chọn người xông đất đầu năm hay tự xông đất nhà mình?
