Người dân được hưởng lợi gì từ mô hình 'xã, phường xã hội chủ nghĩa'?

Mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa Hà Nội đang xây dựng hướng tới nhiều điểm ưu việt. Ảnh: Minh Đức/VTC News.

Chất lượng sống trong mô hình xã, phường XHCN thế nào?

Từ góc nhìn của các chuyên gia, mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa đang được nghiên cứu thí điểm không chỉ là thay đổi về quản lý hành chính, mà hướng tới xây dựng những cộng đồng đáng sống hơn, nơi các giá trị của chủ nghĩa xã hội được cụ thể hóa bằng chất lượng sống, mức độ hài lòng và khả năng tiếp cận công bằng với các dịch vụ thiết yếu.

Trả lời Báo Điện tử VTC News, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Phó chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP.HCM, Chủ tịch Hội trọng tài thương mại TP.HCM cho rằng, điều quan trọng nhất của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa nằm ở việc người dân có thể trực tiếp cảm nhận sự thay đổi trong chính cuộc sống hàng ngày của mình thông qua các dịch vụ thiết yếu về y tế, giáo dục, văn hoá, xã hội, hạ tầng, giao thông, dịch vụ công. Đó không còn là những khái niệm mang tính lý luận, mà được thể hiện bằng những trải nghiệm cụ thể.

"Một người dân lớn tuổi có thể cảm nhận điều đó khi được khám sức khỏe định kỳ miễn phí ngay tại địa phương, thay vì phải đi xa hoặc chờ đến khi có bệnh mới tiếp cận y tế. Một công nhân có thể cảm nhận điều đó khi thời gian di chuyển giảm xuống nhờ hạ tầng và giao thông công cộng tốt hơn.

Một gia đình trẻ có thể cảm nhận điều đó khi con cái được tiếp cận giáo dục tốt hơn ngay tại nơi sinh sống, không phải chen chúc vào các khu vực trung tâm. Một hộ dân ở khu vực ngoại thành có thể cảm nhận điều đó khi môi trường sống sạch hơn, có thêm không gian công cộng, công viên, khu sinh hoạt cộng đồng và các hoạt động văn hóa diễn ra thường xuyên hơn", luật sư Nguyễn Văn Hậu dẫn chứng.

Ông Nguyễn Văn Hậu dẫn ví dụ về Nghị quyết số 282/NQ-CP của Chính phủ với mục tiêu đến hết năm 2026 toàn dân được khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí.

“Đây là một trong những tác động hữu hình mà mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa có thể mang lại cho người dân”, ông Hậu phân tích thêm.

Phó chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP.HCM cho rằng, lợi ích lớn nhất mà người dân cảm nhận được là sự thuận tiện trong tiếp cận dịch vụ và sự ổn định trong đời sống.

Khi người dân có thể tiếp cận dịch vụ công minh bạch hơn, thuận tiện hơn; môi trường sống an toàn hơn; khoảng cách giàu nghèo được thu hẹp hơn, đó là lúc mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa phát huy hiệu quả thực chất.

"Đích đến cuối cùng là để người dân không phải chạy theo các dịch vụ thiết yếu, mà các dịch vụ phải tiến gần hơn tới người dân", luật sư Hậu bày tỏ.

Trong mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, các nguồn lực sẽ được ưu tiên đầu tư nhiều hơn cho hạ tầng thiết yếu ở cấp cơ sở. Đó là hệ thống y tế cơ sở, trường học, giao thông nội khu, hạ tầng số, không gian xanh và các công trình phục vụ cộng đồng.

Nếu được triển khai hiệu quả, mô hình này có thể góp phần giảm áp lực quá tải cho các đô thị lớn khi người dân có điều kiện tiếp cận dịch vụ tốt hơn ngay tại địa phương.

Ở khu vực nông thôn hoặc vùng ven đô, mô hình xã/phường xã hội chủ nghĩa còn được kỳ vọng tạo ra những thay đổi trong sản xuất và sinh kế.

Người dân Thủ đô được kiểm tra sức khỏe, khám sàng lọc miễn phí tại sự kiện hưởng ứng ngày Sức khỏe toàn dân 7/4. Ảnh: Minh Đức/VTC News.

Việc ứng dụng công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số vào sản xuất nông nghiệp sẽ giúp nâng cao năng suất lao động và tạo thêm việc làm tại chỗ. Điều này giúp người dân có thể sống và làm việc ngay tại địa phương, thay vì buộc phải dịch chuyển vào các đô thị lớn để tìm kiếm cơ hội.

Ông Hậu cho rằng, sự thay đổi lớn nhất mà mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa hướng tới là tạo ra “cảm giác được chăm lo” trong đời sống hàng ngày.

“Người dân sẽ cảm nhận được sự thay đổi khi họ thấy chính quyền gần dân hơn, dịch vụ công dễ tiếp cận hơn và môi trường sống tốt hơn. Đó là những điều rất cụ thể”, ông Hậu nói thêm.

Cũng có cùng quan điểm này, TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM cho rằng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa cũng hướng tới xây dựng đời sống cộng đồng đậm tính nhân văn hơn.

Đó là việc phát huy các giá trị đoàn kết, tương trợ trong cộng đồng; quan tâm tốt hơn tới người có công, người yếu thế và các nhóm dễ bị tổn thương.

Bên cạnh phát triển kinh tế, các hoạt động văn hóa, thể thao cộng đồng cũng được xem là một phần quan trọng nhằm nâng cao đời sống tinh thần của người dân.

“Đích đến không chỉ là tăng trưởng, mà là nâng cao toàn diện chất lượng sống và mức độ hài lòng của người dân”, TS Phạm Viết Thuận bày tỏ.

Ông Thuận cũng nhấn mạnh, mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa hiện nay không phải là quay lại cơ chế bao cấp trước đây. Việc phân bổ nguồn lực vẫn dựa trên nền tảng kinh tế thị trường, nhưng Nhà nước giữ vai trò điều tiết nhằm bảo đảm công bằng xã hội và khắc phục những khoảng trống về an sinh.

“Khi các giá trị lý thuyết được chuyển hóa thành những điều người dân có thể cảm nhận trong môi trường sống, dịch vụ công và chất lượng cuộc sống, đó là lúc mô hình phát huy ý nghĩa”, ông Thuận nói.

Từ mô hình quản lý sang phục vụ người dân

Theo các chuyên gia, việc thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa tại Hà Nội sẽ là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới.

Đó không chỉ là câu chuyện về thay đổi bộ máy hay tiêu chí quản lý, mà là nỗ lực đưa các giá trị xã hội chủ nghĩa đi vào đời sống theo cách cụ thể và gần gũi hơn với người dân.

Và như yêu cầu được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra, những giá trị ấy cần được thể hiện bằng những điều mà người dân có thể trực tiếp cảm nhận trong chính cuộc sống hàng ngày của mình.

Ở góc độ quản trị, ông Nguyễn Văn Hậu - Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP.HCM, Chủ tịch Hội trọng tài thương mại TP.HCM cho rằng, điểm cốt lõi của mô hình mới nằm ở việc thay đổi vai trò của chính quyền cơ sở.

“Nếu trước đây chính quyền chủ yếu thực hiện chức năng quản lý hành chính, thì mô hình mới yêu cầu chính quyền chuyển sang vai trò kiến tạo và phục vụ”, ông Hậu nói.

Theo ông Hậu, xã, phường xã hội chủ nghĩa trong tương lai không chỉ là nơi cư trú, mà phải trở thành một không gian phát triển kinh tế - xã hội toàn diện, nơi người dân có thể sinh sống, làm việc, tạo thu nhập và tiếp cận các dịch vụ công ngay tại địa bàn.

Điều này đồng nghĩa với việc chính quyền cơ sở không chỉ giải quyết thủ tục hành chính, mà còn phải trực tiếp tham gia tổ chức đời sống cộng đồng, bảo đảm an sinh và nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Đây cũng là thay đổi lớn trong tư duy quản trị ở cấp cơ sở.

“Nếu trước đây người dân thường phải tự xoay xở để tiếp cận dịch vụ, thì mô hình mới đặt yêu cầu hệ thống công quyền phải chủ động đưa dịch vụ đến gần dân hơn, thuận tiện hơn và minh bạch hơn”, ông Hậu phân tích.

Học sinh từ mầm non đến phổ thông công lập cả nước được miễn học phí, bắt đầu từ 1/9/2025. Ảnh minh hoạ: VTC News.

Trong mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, công nghệ số sẽ đóng vai trò quan trọng. Các mô hình “xã, phường thông minh” sẽ được triển khai nhằm số hóa quản lý dân cư, kết nối dữ liệu hành chính, y tế, giáo dục, an sinh và phản ánh hiện trường.

Điều này không chỉ giúp giảm thời gian xử lý thủ tục mà còn góp phần minh bạch hóa trách nhiệm giải trình của chính quyền cơ sở. Một xã, phường xã hội chủ nghĩa không chỉ được nhận diện bằng khẩu hiệu hay pano tuyên truyền, mà còn bằng khả năng phục vụ người dân hiệu quả hơn.

Bàn luận thêm vấn đề này, TS Phạm Viết Thuận - Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường TP.HCM cho rằng mô hình xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh hiện nay đã có nhiều thay đổi so với thời kỳ bao cấp trước đây.

“Từ sau đổi mới năm 1986 đến nay, Việt Nam phát triển theo mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Vì vậy, mô hình chủ nghĩa xã hội hiện nay không còn là bao cấp, mà hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân trong điều kiện phát triển mới”, ông Thuận nói.

Theo ông Thuận, việc xây dựng mô hình xã/phường xã hội chủ nghĩa là bước đi nhằm cụ thể hóa các giá trị cốt lõi của chế độ trong đời sống hằng ngày, thay vì dừng lại ở những khái niệm lý luận.

Điều này được thể hiện thông qua hệ thống các tiêu chí đánh giá cụ thể. Hà Nội đã đưa ra 54 tiêu chí để đo lường hiệu quả mô hình xã/phường xã hội chủ nghĩa, tương tự cách Việt Nam từng triển khai bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới trước đây.

TS Phạm Viết Thuận nói, nếu nhìn vào một cộng đồng, có thể nhận ra mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa thông qua nhiều dấu hiệu cụ thể.

Đó là những khu dân cư xanh, sạch, đẹp; hạ tầng được quy hoạch đồng bộ; các không gian công cộng khang trang; hệ thống dịch vụ công hoạt động hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó là sự hiện diện rõ nét của các hoạt động cộng đồng, các phong trào đoàn thể, hoạt động văn hóa, thể thao diễn ra thường xuyên hơn trong đời sống dân cư.

“Mô hình này hướng tới việc xây dựng cộng đồng gắn kết hơn, phát huy tinh thần tương thân tương ái và nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội”, ông Thuận nói.