Ngọc Châu (thứ hai từ phải qua) luôn tràn ngập năng lượng tích cực, vui vẻ - Ảnh: T.TRUNG
Lưỡng lự, rồi lại thôi. Chẳng phải tôi vẫn được chiêm ngưỡng những lấp lánh từ cô đó sao.
Rồi đúng lúc ấy, Châu ríu ran: "Hôm rồi thầy giáo em cũng "đu trend" hỏi cả lớp: Nếu cuộc đời không rực rỡ thì sao?". Tôi giật mình, Châu kể tiếp: "Em trả lời: em không cho phép cuộc đời em không rực rỡ. Bao nhiêu ngọn đèn lung linh bên ngoài, thì trong căn phòng tối vẫn có thể rực rỡ một ngọn nến".
1. Xe chúng tôi lướt trên đường phố Sài Gòn giữa rừng đèn màu tầng tầng lớp lớp. Tôi ngoái nhìn Châu. Cô đang ngước mặt lên, mắt chớp chớp như bắt lấy những đốm sáng. Ừ, mỗi người có một cách rực rỡ, và Châu, cô đã là một ngọn nến giữa bóng đêm từ lâu lắm rồi.
Châu năm nay 21 tuổi và là một cô gái khiếm thị. Căn bệnh bẩm sinh di truyền làm cho đôi mắt Châu cứ mờ dần mờ dần từ khi mới 3-4 tuổi, chưa kịp nhận thức được xung quanh. Cho đến nay thì mọi thứ trước mắt cô đều như đang bọc một màn sương trắng đục. Màn trắng ấy sẽ ngày càng đục, ngày càng dày cho tới khi trở thành một màn đêm đen mịt. Ngỡ đã là bất hạnh, nhưng cuộc đời còn nhiều thử thách hơn vậy nữa.
Khi đến nhà Châu trong một con hẻm nhỏ ở phường Phan Rang - tỉnh Khánh Hòa, tôi thấy anh Nguyễn Văn Rắc - cha của Châu, Phó chủ tịch Hội Người mù Khánh Hòa - đang sờ lần trên tường để lấy xuống cây đàn cò với thớ gỗ lên nước nâu bóng.
Kéo một cung đàn, anh kể: "Cây đàn này trăm năm tuổi rồi, đồ gia bảo nhà tôi đó. Gia đình tính đến tôi là bốn đời theo nghề nhạc lễ, bốn đời mù - từ ông cố đến ông nội tôi và các con của ông, đến cha tôi, rồi tới tôi. Đời tối tăm, chúng tôi học nhạc, nương vào cây đàn mà sống. Bé Châu là đời thứ năm, nó cũng mù, nhưng tôi mong đời nó sẽ thay đổi".
Chúng tôi lặng đi khi nghe "lịch sử mù" đầy bất ngờ, nhưng Châu - chừng như đã quá quen với câu chuyện truyền đời của mình - vẫn lí lắc: "Con không biết hát biết đàn gì đâu, đến đời con là đứt rồi. Con các bà cô của ba sáng mắt, vậy là bệnh chỉ di truyền qua đàn ông thôi, con của con sau này cũng sẽ sáng mắt. Còn đời con thì nhất định thay đổi, ba đừng lo...".
Ngày sinh Châu, khi biết cô bé có gương mặt xinh xắn sáng trưng cũng mang căn bệnh di truyền đã đến tận đời thứ năm, vợ chồng anh Rắc không dám có thêm con nữa. Anh đưa con gái đến các bệnh viện, hy vọng vào sự tiến bộ của y học, nhưng các bác sĩ lắc đầu.
Rắc tìm đường sáng hơn cho con gái. Anh đưa con vào TP.HCM, gửi gắm các sơ ở mái ấm khiếm thị Nhật Hồng, còn mình ôm đàn tìm việc kiếm sống để tiện thăm nom.
Ở Nhật Hồng, bé Châu được học để quen với màn sương của mình: học kỹ năng định vị, dò đường, học cách sắp xếp cuộc sống, học chữ nổi, học nghe sách nói, học ứng xử thích nghi với các bạn ở trường, học sử dụng vi tính, Internet...
Tuổi thơ dẫu có chút khác biệt nhưng vẫn êm đềm, thơ ngây, vô lo. Những năm ấy, Châu lẫn trong các bạn giữa những sinh hoạt của mái ấm, của Thư viện sách nói, và hôm nay cô nhắc dấu ấn sâu đậm nhất: "Em từng được cô Hướng Dương ôm ba lần".
Bù cho đôi mắt mờ là trí não sáng suốt. Châu học giỏi và rất thích học tiếng Anh. Lên lớp 8, Châu được nhận học bổng của Trường liên cấp quốc tế Việt - Anh. Những đốm sáng bắt đầu lấp lánh.
Ngọc Châu cùng ba trong những công việc ở hội người mù
2. "Khi đến Trường Việt - Anh, trong môi trường quốc tế, những tháng đầu tiên em bị sốc. Những gì gọi là giỏi em vẫn được nghe khen nay trở nên thiếu hụt, có những ngày em không hiểu thầy cô, bạn bè đang nói gì. Tham gia một vài buổi sinh hoạt, em nhận ra thế giới thật sự rộng lớn hơn rất nhiều những gì từng biết. Có lúc nghĩ không theo nổi, em muốn xin chuyển trường...", Châu hồi tưởng lại bài học trưởng thành đầu tiên.
Khóc - ba lên động viên. Nản - các sơ giải thích. Rồi Châu đã thấm thía: cô là người duy nhất trong gia đình được lên Sài Gòn học, cô là người duy nhất ở mái ấm được bước vào trường quốc tế, tất cả mọi người đều đang nỗ lực vì cơ hội của cô, rất nhiều các bạn các em đồng cảnh đang dõi theo và lấy bước chân cô làm động lực.
"Tại sao mình có thể không cố gắng?!" - Châu tự nhủ và từ đó dành thời gian nhiều hơn cho việc học, kể cả khi phải "cắn răng" từ chối vài cuộc "vui nổ trời" ở mái ấm, tận dụng tối đa những cơ hội trao đổi với thầy cô bạn bè ở trường... Trong vài tháng, Châu đã đuổi kịp nhịp học và dần vượt lên.
Học bổng toàn phần đi kèm điều kiện khắt khe về kết quả, Châu không phải ngoại lệ. Năm năm học ở Trường Việt - Anh, Châu không chỉ có những điểm số nổi bật mà còn nuôi giấc mơ được vào đại học RMIT qua những buổi tư vấn tuyển sinh - hướng nghiệp. Thông tin về học phí và chi phí của trường không làm Châu nản lòng mà càng nung nấu quyết tâm. Cô tích lũy điểm, tham gia làm tình nguyện viên dự án cộng đồng, mạnh dạn xỏ giày tham gia giải chạy bộ, đăng ký học các lớp kỹ năng online...
Có lúc kiệt sức, có lúc hoang mang, nhưng cô gái nhỏ không cho phép mình bỏ cuộc. Ba năm cấp 3 đầy nỗ lực và cuối cùng cô giành được suất học bổng Chắp cánh ước mơ toàn phần của RMIT. Hôm ấy, trong niềm vui vỡ òa, Châu nói với ba: "RMIT với con không phải điểm cuối của hành trình, mà là cánh cửa mở tới tương lai".
Ngọc Châu (thứ hai từ phải sang) cùng các bạn ở RMIT
3. Nay thì Châu đã là sinh viên năm thứ 2 ngành kinh doanh ở RMIT. Giữa môi trường giáo dục hiện đại và cộng đồng sinh viên năng động đầy cảm hứng, Châu không chìm khuất.
Cô luôn được chọn làm leader (lãnh đạo) của mỗi nhóm, được các bạn nhận xét là một leader "khó tính, đòi hỏi" nhưng lại luôn đảm bảo được kết quả tốt nhất cho cả đội. Điểm Châu đạt được luôn thuộc top 5% loại giỏi - xuất sắc, có lần đứng nhất toàn hệ thống RMIT Việt Nam.
Và cô vẫn nhí nhố với bạn bè, vẫn năng nổ thiết kế dự án xã hội, dẫn dắt các bạn đến với cộng đồng người khiếm thị. Kế hoạch sắp tới của Châu là hoàn thành thật tốt bậc đại học, tiếp tục chinh phục học bổng du học bậc cao hơn để thật sự bước ra thế giới.
"Ngày nay em có nhiều may mắn hơn cha ông mình, ví dụ như công nghệ giúp vượt qua trở ngại của đôi mắt. Em huấn luyện được tới 5 "con" AI trợ giúp..." - Châu nói trong tiếng ứng dụng AI đọc màn hình, tổng hợp dữ liệu như gió cuốn. Ánh mắt cô không chạy theo chữ nhưng đôi tai tập trung đăm đắm vào từng từ, từng câu; ngón tay lướt trên bàn phím ghi chú, chuẩn bị nội dung thảo luận trước giờ đến trường.
Ai gặp Châu cũng cuốn theo niềm say sưa khi cô kể về việc học. Nghe lời khen, Châu cười tươi rỡ: "Những gì em đang có không là kết quả của riêng nỗ lực bản thân, mà còn là trái ngọt đã được nuôi dưỡng bởi sự yêu thương, ủng hộ của gia đình, thầy cô, bạn bè, cộng đồng. Em hiểu rằng với những gì đã được nhận, mình cần phải thành công, nhưng quan trọng hơn cả thành công là phải trở thành một người tốt".
Châu cười kể việc đầu tiên mình làm mỗi sáng sớm: đưa màn hình laptop sát vào mắt để được trực tiếp theo dõi "những cây nến" lên xuống trên đồ thị của thị trường chứng khoán, thị trường tiền số. "Em chưa có tiền để đầu tư như các bạn, chỉ thử bằng tiền ảo trên thị trường mô phỏng của trường, nhưng vẫn hồi hộp lắm...", Châu háo hức kể với ánh mắt lấp lánh như không hề có căn bệnh truyền đời.
Cùng với Châu đi dạo phố, tham gia hoạt động vì cộng đồng người mù, nghe Châu thủ thỉ kể về đồng tiền thấm mồ hôi ba gửi hàng tháng, từng khoản nhỏ các "ông nội, bà ngoại" hảo tâm tặng để chăm sóc thêm việc học, từng buổi cô bạn thân ngồi cạnh đọc bài giúp khi cần thiết, niềm say mê với kiến thức mới mỗi ngày..., tôi biết ngọn nến của cô sẽ lấp lánh, sẽ rực rỡ thắp sáng màn sương tối của cuộc đời.
