Armenia và Mỹ ngày 9/2 đã nhất trí hợp tác trong lĩnh vực hạt nhân dân sự khi Washington tìm cách củng cố quan hệ với một cựu đồng minh thân cận của Nga, vài tháng sau khi Tổng thống Donald Trump làm trung gian hòa giải một thỏa thuận hòa bình ở Nam Caucasus.
Một tuyên bố về thỏa thuận trong lĩnh vực hạt nhân đã được Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan và Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance ký kết khi "phó tướng" của ông Trump có chuyến thăm 2 ngày tới Yerevan.
Chuyến thăm Armenia của ông Vance, chuyến thăm đầu tiên của một Phó Tổng thống đương nhiệm của Mỹ, được đánh dấu bằng việc ký kết Tuyên bố chung về việc hoàn tất đàm phán Thỏa thuận Hợp tác Sử dụng Hòa bình Năng lượng Hạt nhân (thường gọi là Thỏa thuận 123).
Thủ tướng Pashinyan tuyên bố thỏa thuận này mở ra một chương mới trong quan hệ đối tác năng lượng, và cảm ơn Mỹ về sự hỗ trợ lâu dài trong an ninh hạt nhân, coi đây là một bước đi nhằm đa dạng hóa cơ cấu năng lượng của Armenia và giảm dần sự phụ thuộc vào các nguồn cung truyền thống.
Armenia lâu nay phụ thuộc nặng nề vào Nga và Iran về nguồn cung năng lượng. Nhưng giờ nước này đang xem xét các đề xuất từ các công ty của Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp và Hàn Quốc để xây dựng một nhà máy điện hạt nhân mới thay thế nhà máy điện hạt nhân duy nhất đã cũ kỹ do Nga xây dựng, gọi là Metsamor.
Chưa có sự lựa chọn nào được đưa ra, nhưng việc ký kết Thỏa thuận 123 mở đường cho một dự án của Mỹ được chọn.
Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan và Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance tại Yerevan, ngày 9/2/2026. Ảnh: ArmenPress
Ngoài thỏa thuận hạt nhân dân sự, ông Pashinyan ngày 9/2 cũng công bố việc Armenia mua máy bay không người lái trinh sát V-BAT thông qua chương trình Bán vũ khí cho nước ngoài (FMS) của Mỹ.
Ông Vance cho biết thương vụ này trị giá 11 triệu USD và khẳng định các UAV này sẽ giúp ích trong nỗ lực quốc phòng của Armenia và củng cố hòa bình. Phó Tổng thống Mỹ nói thêm rằng việc bán vũ khí này hỗ trợ việc làm và đầu tư của "xứ cờ hoa" vào lĩnh vực công nghệ quốc phòng.
Thỏa thuận hợp tác quân sự này phần nào cho thấy sự thay đổi trong chính sách đối ngoại và mua sắm quốc phòng của Armenia.
Chuyến thăm Yerevan của ông Vance diễn ra chỉ 6 tháng sau khi các nhà lãnh đạo Armenia và Azerbaijan ký một thỏa thuận tại Nhà Trắng. Theo Reuters, thỏa thuận này được xem là bước đầu tiên hướng tới hòa bình sau gần 40 năm xung đột.
Ông Vance cũng đang tìm cách thúc đẩy "Tuyến đường Trump vì Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế (TRIPP)", một hành lang dài 43 km (27 dặm) được đề xuất chạy qua miền Nam Armenia và cung cấp cho Azerbaijan một tuyến đường trực tiếp đến vùng lãnh thổ Nakhchivan và từ đó đến Thổ Nhĩ Kỳ, đồng minh thân cận của Baku.
Tuyến đường này sẽ kết nối tốt hơn giữa châu Á và châu Âu, đồng thời, điều quan trọng đối với Washington, là tránh được Nga và Iran vào thời điểm các nước phương Tây đang muốn đa dạng hóa các tuyến đường năng lượng và thương mại khỏi Moscow do cuộc xung đột ở Ukraine.
Hành lang TRIPP, dự kiến xây dựng hoặc nâng cấp cơ sở hạ tầng đường sắt, đường ống dẫn dầu khí và cáp quang, sẽ làm thay đổi diện mạo khu vực Nam Caucasus.
"Chúng tôi không chỉ mang lại hòa bình cho Armenia", ông Vance nói. "Chúng tôi cũng đang cùng nhau tạo ra sự thịnh vượng thực sự cho Armenia và Mỹ". Theo Nhà Trắng, ông Vance dự kiến sẽ thăm Azerbaijan vào ngày 11-12/2.
Về phía Nga, Thứ trưởng Ngoại giao Mikhail Galuzin, trong một cuộc phỏng vấn với báo Izvestia, cho biết rằng Moscow đang nghiên cứu đề xuất TRIPP.
Việc tăng cường hợp tác giữa Mỹ và Armenia diễn ra trong bối cảnh địa chính trị đang thay đổi ở khu vực Nam Caucasus, vốn là vùng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Nga.
Các thỏa thuận, đặc biệt là trong các lĩnh vực chiến lược như năng lượng và quốc phòng, nhấn mạnh nỗ lực của Yerevan nhằm mở rộng quan hệ đối tác quốc tế, và đây cũng được xem là kết quả hữu hình của những nỗ lực ngoại giao gần đây của Armenia đối với các quốc gia phương Tây.
Minh Đức (Theo Reuters, Yeni Safak)
