Bổ sung pháp lý hoạt động tôn giáo trên mạng
Sau hơn 8 năm triển khai Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 02/2016/QH14, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả quan trọng trong bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.
Tuy nhiên trước yêu cầu mới của cải cách hành chính, tinh gọn bộ máy và chuyển đổi số, Luật đã bộc lộ một số hạn chế, cần được sửa đổi, bổ sung để phù hợp thực tiễn.
Do vậy, Luật Tôn giáo Tín ngưỡng năm 2016 cần được sửa đổi, bổ sung để thực hiện phân quyền, phân cấp phù hợp, tiếp tục bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo và hoàn thiện các biện pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo trong tình hình mới.
Tại Hội nghị cung cấp thông tin cho báo chí về công tác nhân quyền và thông tin đối ngoại tháng 4/2026, bà Trần Minh Thu – Trưởng phòng Tổng hợp, Ban Tôn giáo Chính phủ (Bộ Dân tộc và Tôn giáo) cho biết: "Mục tiêu sửa đổi Luật là khắc phục những hạn chế, bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện Luật Tín ngưỡng, tôn giáo thời gian qua.
Đồng thời kế thừa các quy định còn phù hợp, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cá nhân, tổ chức thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo".
Bà Trần Minh Thu – Trưởng phòng Tổng hợp, Ban Tôn giáo Chính phủ (Bộ Dân tộc và Tôn giáo) phát biểu tại hội nghị.
Bên cạnh đó, việc sửa đổi Luật còn nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy nhà nước, bảo đảm hệ thống cơ quan quản lý hoạt động liên tục, thông suốt, không bị gián đoạn.
Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Một trong những điểm mới quan trọng của dự thảo Luật là lần đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý đối với hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng.
Theo bà Trần Minh Thu, dự thảo Luật đã bổ sung khái niệm "hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng", đồng thời quy định cụ thể tại một điều riêng trong Luật.
Bà nhấn mạnh: "Việc bổ sung không chỉ dừng lại ở việc thừa nhận một hình thức hoạt động mới, mà quan trọng hơn là xác lập cơ chế pháp lý để quản lý đồng bộ, chủ động hơn đối với lĩnh vực này".
Theo đó, các tổ chức, cá nhân khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng vẫn phải tuân thủ các quy định về đăng ký, thông báo theo Luật.
Đồng thời, dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trong hướng dẫn, kiểm tra, giám sát; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động cũng như trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nền tảng số trong việc phối hợp xử lý nội dung vi phạm, ngăn chặn hoặc gỡ bỏ thông tin theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Việc bổ sung quy định này xuất phát từ thực tiễn khi các hoạt động tôn giáo, truyền đạo, sinh hoạt tín ngưỡng, quyên góp từ thiện hoặc thậm chí hành vi giả danh tôn giáo đã và đang diễn ra phổ biến trên môi trường mạng, đòi hỏi phải có hành lang pháp lý điều chỉnh.
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ trong quản lý
Điểm mới thứ hai của dự thảo Luật là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo, phù hợp với chủ trương cải cách hành chính và tổ chức bộ máy nhà nước.
Theo bà Trần Minh Thu, dự thảo Luật đã chuyển một số thẩm quyền từ Bộ Dân tộc và Tôn giáo xuống Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, đồng thời chuyển một số thủ tục từ cơ chế "đăng ký" sang "thông báo", nhằm giảm bớt thủ tục hành chính cho người dân và tổ chức tôn giáo.
Đáng chú ý, Chính phủ đã rà soát và đề xuất chuyển 08 thủ tục hành chính quan trọng xuống cấp tỉnh, bao gồm các thủ tục liên quan đến đăng ký pháp nhân tôn giáo trực thuộc, giải thể tổ chức tôn giáo, tổ chức hội thảo có yếu tố nước ngoài, mời chức sắc nước ngoài cũng như phong phẩm hoặc suy cử nhân sự tôn giáo có yếu tố nước ngoài.
Theo dự thảo, sau khi sửa đổi, Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) còn tổng cộng 53 thủ tục hành chính, trong đó cấp Bộ thực hiện 15 thủ tục, cấp tỉnh 30 thủ tục và cấp xã 8 thủ tục.
Điểm mới thứ ba là việc sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện nhiều quy định về quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.
Dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) bổ sung nhiều nội dung quan trọng như nguyên tắc hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo, các quy định về người đại diện cơ sở tín ngưỡng; đăng ký hoạt động tín ngưỡng,...
Dự thảo Luật kế thừa 13 điều còn phù hợp của Luật năm 2016, đồng thời sửa đổi, bổ sung và lược bỏ nhiều nội dung để bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.
Cụ thể, dự thảo sửa đổi các quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, khái niệm pháp lý; quy định về người đại diện cơ sở tín ngưỡng; đăng ký hoạt động tín ngưỡng; hiến chương tổ chức tôn giáo; cơ sở đào tạo tôn giáo; hoạt động có yếu tố nước ngoài; cũng như công tác thanh tra, kiểm tra, quản lý nhà nước.
Đồng thời, dự thảo bổ sung nhiều nội dung quan trọng như nguyên tắc hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo; hợp tác quốc tế; quản lý hoạt động trên không gian mạng; điều kiện thành lập cơ sở đào tạo tôn giáo; và các biện pháp quản lý nhà nước mới trong lĩnh vực này.
Song song với đó, nhiều quy định mang tính thủ tục chi tiết được lược bỏ khỏi Luật, chuyển sang giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn quản lý.
Điểm mới thứ tư là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính gắn với chuyển đổi số trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.
Dự thảo Luật đã sửa đổi theo hướng giảm bớt thủ tục, rút ngắn quy trình và chuyển một số thủ tục từ "đăng ký" sang "thông báo", như đăng ký hoạt động tín ngưỡng tại cơ sở, mở lớp bồi dưỡng tôn giáo cho người chuyên hoạt động tôn giáo.
Đồng thời, dự thảo cũng cắt giảm thành phần hồ sơ không cần thiết, như phiếu lý lịch tư pháp trong một số thủ tục hành chính, qua đó giảm gánh nặng cho người dân và tổ chức tôn giáo.
Bà Trần Minh Thu cho biết: "Luật chỉ quy định những vấn đề mang tính khung, nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, các nội dung chi tiết sẽ giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp thực tiễn".
Theo bà Trần Minh Thu, những điểm mới của dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) thể hiện rõ xu hướng chuyển đổi từ mô hình quản lý nặng về thủ tục sang mô hình quản lý hiện đại, dựa trên phân loại rủi ro, tăng cường hậu kiểm và ứng dụng công nghệ số.
Dự thảo cũng bảo đảm sự tương thích với các điều ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên, như Tuyên ngôn thế giới về quyền con người năm 1948 và Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị năm 1966.
Việc sửa đổi Luật được kỳ vọng sẽ vừa tạo thuận lợi tối đa cho người dân trong thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
