Ảnh: REUTERS/Vladyslav Sodel/Ảnh tài liệu.
Nền kinh tế Ukraine đang bước vào khoảng thời gian khó khăn nhất kể từ những tháng đầu tiên của cuộc chiến Nga-Ukraine tới nay, sau khi chiến dịch không kích dài hơi của Nga gây hư hại nặng cho mạng lưới điện tại quốc gia này, buộc các doanh nghiệp phải giảm sản lượng và giảm nguồn thu trong khi cuộc chiến đang bước vào năm thứ 5.
Giám đốc của 8 công ty Ukraine cho biết, từ những xưởng luyện thép tới các khu mỏ khoáng sản, nhà máy xi măng và dây chuyền chế biến thực phẩm, nền công nghiệp tại Ukraine đang bị buộc phải cắt sản lượng và gánh chịu chi phí tăng cao.
Sergii Pylypenko, CEO của Tập đoàn Kovalska, nhà sản xuất bê tông và vật liệu xây dựng lớn nhất của Ukraine, cho biết các máy phát điện sử dụng dầu diesel không thể phục vụ toàn bộ nhu cầu điện của các nhà máy lớn của họ.
"Trong hơn 2 tháng qua, chúng tôi đã phải làm việc với các cuộc cắt điện khẩn cấp không có lịch trình rõ ràng".
"Vào một số thời điểm, tình trạng thiếu điện có thể giảm sản lượng tới 50%".
Nền kinh tế Ukraine đã sụt giảm gần 1/3 trong năm đầu tiên của cuộc chiến và mặc dù đã đạt được một số tăng trưởng nhỏ trong những năm sau đó, nền kinh tế này vẫn có quy mô nhỏ hơn nhiều so với trước chiến tranh và đang phụ thuộc lớn vào các khoản chi của chính phủ. Gần 6 triệu người đã rời khỏi Ukraine và hơn 3 triệu người đang phải sơ tán tới các khu vực khác trong nước, tương đương với 1/5 dân số trước chiến tranh.
Trong tháng 2/2026, chỉ số khôi phục hoạt động doanh nghiệp hàng tháng của Viện Nghiên cứu Kinh tế Kyiv đã lần đầu tiên rơi xuống mức âm kể từ sau năm 2023.
Oleksandr Myronenko, COO của Metinvest, một tập đoàn khai thác khoáng sản và sản xuất kim loại, cho biết các cuộc cắt điện dài kỳ đã khiến tập đoàn này khó có thể khởi động lại hoạt động sản xuất sau các cuộc không kích của Nga.
Ông Myronenko cho biết, tập đoàn này đã dự đoán sẽ tăng trưởng trong năm nay tại Ukraine, nhưng đã không đạt được mục tiêu 2 tháng đầu do các cuộc không kích của Nga.
"Nguyên nhân bao gồm các hư hại thiết bị phát điện cũng như hư hại cho các cơ sở hạ tầng vận tải, và những nguyên nhân này ảnh hưởng không chỉ các công ty sản xuất thép mà toàn bộ các công ty ngành sản xuất tại Ukraine".
Nataliia Kolesnichenko, một nhà kinh tế tại Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế Kyiv, ước tính nhu cầu sử dụng điện đã cao hơn 30% so với nguồn cung trong tháng 1 và tháng 2/2026. Cô cho biết "tình trạng thiếu năng lượng đã trở nên nghiêm trọng hơn trong những tháng qua".
Trong ngày 12/2/2026, ông Denys Shmyhal, Bộ trưởng Năng lượng Ukraine cho biết, mặc dù thời tiết đang ấm lên, nhu cầu sử dụng điện vẫn đạt mức cao nhất là 16.4 gigawatt, cao hơn nhiều so với mức sản lượng điện 12.3 gigawatt của toàn Ukraine. Ông cũng cho biết, quốc gia này đã phải nhập khẩu gần 2 gigawatt vào các thời điểm nhu cầu sử dụng điện tăng cao.
Các doanh nghiệp đang phải đối mặt với tình trạng sản lượng giảm, chi phí tăng cao, chuỗi cung ứng bị gián đoạn và thời gian vận chuyển tăng cao. Những vấn đề này đều ảnh hưởng tới khả năng cạnh tranh và ảnh hưởng tới mức lạm phát hiện đang ở mức 7%/năm.
Cuộc khủng hoảng điện đã buộc ngân hàng trung ương Ukraine phải giảm dự đoán tăng trưởng kinh tế trong năm 2026 từ 2% xuống 1,8%.
Các nhà kinh tế độc lập có phần dè chừng hơn. Dragon Capital, một văn phòng đầu tư, đã dự đoán mức tăng trưởng 1% cho năm 2026 do tình trạng thiếu điện, trong khi ICU – một ngân hàng đầu tư và quản lý tài sản tại Kyiv – giảm dự đoán tăng trưởng từ 2.1% xuống 0.8%.
ICU cho biết, khoảng 20 tới 25% sản lượng kinh tế tại Ukraine phụ thuộc vào nguồn cung cấp điện ổn định.
Nhiều doanh nghiệp nhỏ đã không thể chống chọi qua mùa đông giá lạnh và thiếu ánh sáng nhất trong cuộc chiến, trong khi nhu cầu tiêu thụ giảm do các cuộc cắt điện dài kỳ.
Thủ tướng Ukraine Yulia Svyrydenko cho biết, cuộc khủng hoảng năng lượng đã gây hao hụt 12 tỷ hryvnia (tương đương 280 triệu USD) từ ngân sách quốc gia chỉ riêng trong tháng 1/2026.
Tình trạng khoản nợ công của Ukraine tăng lên tới mức 100% GDP khiến nhiều nhà đầu tư lo ngại. Trong tuần vừa rồi, khi các đàm phán hòa bình tại Geneva có vẻ đã không có tiến triển, giá trái phiếu chính phủ Ukraine đã sụt giảm mạnh.
Tuy nhiên, chính phủ Ukraine đang tới rất gần mục tiêu ký kết thỏa thuận với Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF cho một chương trình cho vay trị giá 8,1 tỷ USD sau khi IMF đồng ý giảm nhẹ một số điều kiện.
Nguyễn Quang Minh (theo Reuters)
