Kinh tế tuần hoàn: cơ hội và thách thức đối với Việt Nam

Kinh tế tuần hoàn: cơ hội và thách thức đối với Việt Nam

Theo dõi KTMT trên

Kinh tế tuần hoàn là tất yếu

Tham dự và chủ trì hội thảo có PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, Viện trưởng Viện EEPI; TS. Mai Thanh Dung, Phó Viện trưởng Viện ISPAE; Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế Môi trường Nguyễn Tường Quân; các diễn giả trong nước, quốc tế cùng đại biểu đại diện các doanh nghiệp.

TS. Mai Thanh Dung, Phó Viện trưởng Viện ISPAE phát biểu tại hội thảo

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, Viện trưởng Viện EEPI, đã giới thiệu một số nét về KTTH, những lợi ích của kinh tế xanh đối với doanh nghiệp, các điều kiện để doanh nghiệp được hỗ trợ…; chương trình tập huấn về KTTH nhằm để trao đổi, thảo luận, nắm bắt tốt hơn những góp ý của doanh nghiệp để từ đó Viện EEPI có ý kiến nhằm xây dựng Luật Bảo vệ môi trường (sửa đổi).

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, Viện trưởng Viện EEPI giới thiệu một số nét về kinh tế tuần hoàn

Tại hội thảo, đại biểu được nghe nhiều tham luận bổ ích của các diễn giả, như tham luận “Tiềm năng và cơ hội tạo dựng giá trị, mô hình kinh tế mới trong áp dụng KTTH ở Việt Nam” của TS. Lại Văn Mạnh, Trưởng Ban Kinh tế tài nguyên và môi trường Viện ISPAE; tham luận của ông Florian Beranek, chuyên gia quốc tế về “Khung chính sách của liên minh châu Âu và các yêu cầu của thị trường: Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam trong chuyển đổi sang KTTH”; hay tham luận “Giới thiệu mạng lưới KTTH Việt Nam và một số mô hình tuần hoàn” của Ths. Hoàng Thị Diệu Linh, cán bộ Chương trình chất thải và KTTH của UNDP Việt Nam…

Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế Môi trường Nguyễn Tường Quân (thứ ba từ trái sang) tại hội thảo.

Trong tham luận của mình, TS. Lại Văn Mạnh đưa ra bối cảnh và tiềm năng, cơ hội tạo dựng giá trị mới, lĩnh vực và thị trường tiềm năng, những khuyến nghị và lộ trình. Về bối cảnh, TS. Mạnh cho rằng KTTH là tất yếu, vì một số lý do như thách thức về tuyến tính: Việt Nam tiêu thụ tài nguyên cao, tốc độ tăng GDP cần giảm phụ thuộc vào tài nguyên; rác thải nhựa tương đương 3,1 triệu tấn/năm, trong đó hơn 70% chưa được xử lý đúng cách; tổn thất sau thu hoạch nông nghiệp tương đương 10-15%, gây lãng phí tài nguyên lớn; áp lực từ cam kết Net Zero 2050 nên sản xuất cần chuyển đổi mô hình; yêu cầu của FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) về tiêu chuẩn xanh, ESG.

Ngoài những thách thức nêu trên, Việt Nam có nhiều cơ hội từ KTTH. Đó là tiềm năng phụ phẩm nông nghiệp 156,8 triệu tấn/năm chờ được khai thác; có hơn 40 quốc gia đã ban hành lộ trình KTTH - thị trường toàn cầu mở rộng; pháp luật bảo vệ môi trường, kế hoạch quốc gia KTTH tạo ra lộ trình toàn diện; tín dụng xanh, trái phiếu xanh tăng trưởng mạnh: hỗ trợ lãi suất 2%/năm cùng nhiều yêu cầu mới (KTTH là một trong những mô hình kinh tế mới); công nghệ số (IoT, AI, Big Data) mở ra mô hình kinh doanh hoàn toàn mới.

Tiềm năng từ nguồn lực phụ phẩm nông nghiệp, tái chế chất thải

TS. Lại Văn Mạnh cho biết, trong tổng sản lượng phụ phẩm nông nghiệp mỗi năm là 158,6 triệu tấn. Trong đó, trồng trọt 88,9 triệu tấn (tỉ lệ 56,7%) thu gom có thể tái sử dụng được 52,2%; chăn nuôi 61,4 triệu tấn (tỉ lệ 39,1%) thu gom có thể tái sử dụng là 75,1%; lâm nghiệp 5,5 triệu tấn (tỉ lệ 3,5%) thu gom có thể tái sử dụng 50,2%; thủy sản 1 triệu tấn (tỉ lệ 0,7%) thu gom có thể tái sử dụng 90%.

Quang cảnh hội thảo.

Về chất thải nhựa (CTN) phát sinh của các địa phương trên cả nước giai đoạn 2018 - 2021, TS. Lại Văn Mạnh chia sẻ, chỉ riêng năm 2021 khối lượng CTN phát sinh tại Việt Nam là 8.021 tấn/ngày, tương đương 2,93 triệu tấn/năm; số lượng CTN được thu gom trong năm 2021 là 2,4 triệu tấn, sau khi phân loại, tái chế được 0,89 triệu tấn, tương đương 30% khối lượng CTN phát sinh.

TS. Lại Văn Mạnh trình bày tham luận.

Với số lượng phụ phẩm nông nghiệp và CTN nêu trên, sẽ tạo ra nhiều lĩnh vực có tiềm năng cao tại Việt Nam. Đơn cử như Heineken dùng 100% năng lượng từ phụ phẩm nông nghiệp để thay thế nguyên vật liệu truyền thống, hoặc tại làng Trung Văn (TP. Hà Nội), đồng Đa Hội (Bắc Ninh) có mô hình tái chế nhựa để tạo ra nguyên liệu nhựa thứ cấp từ phế liệu…

“Từ việc sử dụng phụ phẩm nông nghiệp hoặc tái chế CTN, các doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ có cơ hội tiếp cận và hưởng chính sách tài chính xanh, tín dụng xanh, được ưu đãi hỗ trợ về tái chế, được áp dụng chính sách về EPRs, và đây chính là chìa khóa để thúc đẩy KTTH”, TS. Lại Văn Mạnh kết luận.

Tham gia hội thảo trực tuyến, ông Florian Beranek với tham luận “Khung chính sách của Liên minh châu Âu (EU) và các yêu cầu của thị trường: Cơ hội và thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam trong chuyển đổi sang KTTH”, gồm 5 nội dung chính: thỏa thuận  xanh EU và thỏa thuận công nghiệp sạch; kế hoạch hành động về KTTH của EU; công cụ chính và bộ công cụ; kinh doanh cơ hội và thách thức; chiến lược theo từng ngành.

Đối với thỏa thuận xanh EU từ năm 2019 đến nay, ông Florian Beranek cho rằng có các mục trung hòa carbon vào năm 2050 (khung tổng thể sau toàn bộ luật về phát triển bền vững EU); giảm 55% khí nhà kính vào năm 2030 (đặt ra các mục tiêu ràng buộc, định hình thương mại và đầu tư toàn cầu); từ nông trại đến bàn ăn – đa dạng sinh học – tài chính bền vững (các yêu cầu pháp lý lan toả trên mọi lĩnh vực, bao gồm cả các ngành xuất khẩu Việt Nam); cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (định giá carbon đối với hàng nhập khẩu – tác động thương mại trực tiếp và ngày càng gia tạng đối với các nhà xuất khẩu Việt Nam).

Doanh nghiệp thích ứng sớm, sẽ có quyền ưu tiên tiếp cận thị trường

Còn thỏa thuận công nghiệp sạch, ông Florian Beranek cho rằng để bổ sung không thay thế thoả thuận xanh, ở đây chuyển trọng tâm sang sản xuất sạch cạnh tranh ở quy mô công nghiệp của EU. Trong thỏa thuận này bao gồm năng lượng sạch với chi phí hợp lý cho ngành công nghiệp, thu hẹp khoảng cách chi phí năng lượng vốn gây bất lợi cho các nhà sản xuất EU (thay đổi động lực cạnh tranh); các chuỗi giá trị chiến lược (thép, hóa chất, khoáng sản quan trọng), các yếu tố tuần hoàn đã được tích hợp vào chiến lược công nghiệp của EU không chỉ còn là chính sách môi trường; yêu cầu minh bạch chuỗi cung ứng, thẩm định và truy xuất nguồn gốc đang trở thành điều kiện để tiếp cận thị trường.

Đại biểu dự hội thảo chụp ảnh lưu niệm.

Về kế hoạch hành động về KTTH của EU cũng được ông Florian Beranek chia sẻ. Đó là, thiết kế sản phẩm bền vững, sản phẩm phải được thiết kế bền, có thể sửa chữa và tái chế; quy trình sản xuất tuần hoàn, ngành công nghiệp phải tích hợp tuần hoàn vào sản xuất, giảm chất thải, tái sử dụng nguyên liệu đầu vào; trao quyền cho người tiêu dùng như quyền sửa chữa, quy định về tuyên bố xanh, ghi nhãn sản phẩm đáng tin cậy. Và cuối cùng trong kế hoạch hành động là xây dựng thành phố và vùng tuần hoàn, theo đó chính quyền địa phương là những đơn vị chủ chốt thực thi, quản lý chất thải, quy hoạch không gian…

“Các quy định của EU đang định hình lại những gì các doanh nghiệp Việt Nam có thể bán, sản xuất và đầu tư vào. Trong năm 2024, tổng thương mại giữa Việt Nam – EU đạt 67 tỷ Euro; xuất khẩu của Việt Nam sang Euro đạt 52 tỷ USD (tăng 18%), mức cao nhất mọi thời. Vào năm 2027 tới đây, EU dành hạn chót tuân thủ DPP đầu tiên cho ngành dệt may Việt Nam, và đây cũng là chương bền vững tạo ra nghĩa vụ mới. Vì vậy, các doanh nghiệp Việt Nam đi đầu trong thích ứng sớm, sẽ được quyền ưu tiên tiếp cận thị trường, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài xanh, định giá sản phẩm cao hơn và đặt vị thế vượt lên trước các đối thủ vẫn đang hoạt động theo mô hình tuyến tính. Ngoài cơ hội này, vẫn có rủi ro, đó là các doanh nghiệp trì hoãn sẽ phải chịu chi phí tuân thủ dưới áp lực thời gian, mất khách hàng EU, bị loại khỏi nguồn tài chính xanh và cuối cùng là tài sản bị mắc kẹt khi các tiêu chuẩn được thắt chặt trên toàn cầu”, ông Florian Beranek khẳng định.

Tân Tiến