24/02/2026 17:00
Các cụ ở khu tập thể Nam Đồng vẫn có thói quen ra sân chung trò chuyện
Rồi tiếng gọi nhau từ ban công đối diện - nơi những "chuồng cọp" đan chéo như những chiếc lồng treo lơ lửng giữa không trung.
Ở đây, không gian riêng tư luôn mở hé sang nhà bên cạnh và đời sống cá nhân hiếm khi tồn tại trong trạng thái khép kín hoàn toàn.
Quá chật hẹp nên phải biết nhường nhịn, giúp nhau
Ít ai nghĩ rằng chính từ những khối nhà chật hẹp này, một hình dung sớm về đời sống đô thị hiện đại của 
Mỗi cầu thang ở khu tập thể cũ có từ 20-30 gia đình đi chung và đang xuống cấp nặng nề - Ảnh: T.LÊ
"Di sản" một lối sống tập thể
Khu tập thể Thanh Xuân Bắc và Thanh Xuân Nam xây dựng từ năm 1981 đến 1987 được xem là dấu mốc khép lại mô hình nhà ở tập thể của Hà Nội. Các căn hộ ở đây hoàn toàn độc lập, có bếp và nhà tắm riêng theo kiểu phương Tây, nhiều phòng chức năng, với diện tích bình quân khoảng 6,2m2 mỗi người.
Cho đến nay nhiều khối nhà ở Thanh Xuân vẫn còn khá chắc chắn, tiếp tục là nơi sinh sống của hàng nghìn hộ dân.
Nhìn lại lịch sử, theo PGS.TS.KTS Phạm Thúy Loan, khu tập thể không chỉ là giải pháp nhà ở mà là một loại hình không gian đô thị đặc biệt - sản phẩm của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, đồng thời là cái nôi của một lối sống cộng đồng mới. Trong những hành lang chung, sân tập thể và cầu thang hẹp, người Hà Nội học cách sống gần nhau, giống như cấu trúc làng xã được đưa vào môi trường đô thị.
Giữ gìn vệ sinh chung, một trong những hoạt động gắn kết những người dân trong khu tập thể mỗi ngày. Hành lang chung, cầu thang chung, sân chung của mỗi dãy nhà tập thể đều được phân công nhau làm. Ngoài các ngày thường, người dân còn có những đợt tổng vệ sinh, một gia đình một thành viên tham gia.
Hay những buổi xếp hàng mua thực phẩm, đợi xách nước, tắm giặt ở bể nước công cộng hoặc giúp nhau đẩy xe, xách đồ nặng giúp hàng xóm lên cầu thang. Trẻ con chạy sang nhà nhau chơi vô tư. Người lớn giúp nhau trông con hộ khi ba mẹ chưa đi làm về, thời đói kém giúp nhau cho vay đồng tiền, bát gạo khi lương chưa kịp lĩnh mà nhà thì đông người.
Rồi những đêm hè mất điện, người dân trải chiếu ở cầu thang chung ngồi hóng mát, tám chuyện nhau. Rồi mỗi năm Tết đến, xuân về cùng nhau gói luộc bánh chưng. Đêm giao thừa và những ngày Tết họ rủ nhau đến từng nhà chúc Tết... điều này trở thành kỷ niệm đẹp của các cư dân thời kỳ đầu được phân đến ở khu tập thể.
"Với thế hệ chúng tôi, khu tập thể là cả một bầu trời ký ức", bà Loan kể nhớ những cầu thang có ánh sáng xuyên qua hoa bê tông, những sân chung rợp bóng cây, những buổi chiều trẻ con chơi đùa giữa hai khối nhà. "Cuộc sống lúc đó rất khó khăn nhưng chúng tôi đã hạnh phúc theo cách của mình".
Giữa Hà Nội hôm nay - nơi những tòa tháp kính mọc lên ngày càng dày - các khu tập thể cũ thường bị nhìn như những mảng ký ức lỗi thời. Nhưng nếu bước qua cổng khu, rời xa tiếng xe cộ ngoài phố lớn, người ta vẫn có thể cảm nhận được một nhịp sống khác: chậm hơn, cũ hơn nhưng gắn bó, chan hòa.
Trước khi bị thay thế bởi những công trình mới, các khu tập thể cũ vẫn đứng đó như một phần không thể tách rời của TP. Chúng không chỉ kể câu chuyện về nhà ở mà còn kể về một thời người Hà Nội đã học cách ở chung và coi đó là một giá trị.
*********************
Từng có chuyện hai năm sau ngày cưới, vợ chồng vẫn chưa thể có con vì phòng tân hôn có cả ông bà, bố mẹ và các em ngủ chung trong một căn tập thể diện tích chỉ 20-25m2.
>> Kỳ tới: Đám cưới thời không có phòng tân hôn
Khu tập thể cũ Hà Nội - giấc mơ thời nghèo khó - Kỳ 1: Màu thời gian ở khu tập thể gỗ đầu tiên
