Ngăn chặn các website lậu vi phạm bản quyền - Ảnh chụp màn hình
Một bộ phim vừa công chiếu vài giờ đã xuất hiện trên hàng loạt website lậu. Một phần mềm bị crack và chia sẻ công khai như "tài nguyên miễn phí". Một thương hiệu mất nhiều năm xây dựng nhưng chỉ vài tuần đã bị làm giả tràn lan trên các nền tảng thương mại điện tử.
Điều đáng lo nhất không còn nằm ở từng vụ việc riêng lẻ, mà ở việc xã hội dần xem những điều đó như trạng thái bình thường của môi trường số.
Khi hành vi xâm phạm quyền sáng tạo bị coi như một "chi phí vận hành chấp nhận được", thị trường sẽ bắt đầu phát đi một tín hiệu nguy hiểm: sao chép có lợi hơn sáng tạo.
Công điện số 38/CĐ-TTg vì vậy đáng chú ý không chỉ ở việc mở đợt cao điểm chống hàng giả hay vi phạm bản quyền. Điều đáng chú ý hơn là cách vấn đề này đang được nhìn nhận lại ở cấp độ quản trị quốc gia.
Sở hữu trí tuệ đang không còn được xem như một tranh chấp thương mại đơn lẻ, mà ngày càng được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với an ninh kinh tế, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia trong nền kinh tế số.
Trong nền kinh tế số, phần giá trị lớn nhất của doanh nghiệp ngày càng nằm ở tài sản vô hình như dữ liệu, phần mềm, thương hiệu và công nghệ. Nếu những tài sản đó không được bảo vệ đủ mạnh, nền kinh tế sẽ bị bào mòn ngay ở tầng giá trị quan trọng nhất.
Một quốc gia có thể phát triển hạ tầng rất nhanh, nhưng sẽ rất khó đi xa nếu người tạo ra giá trị không còn tin rằng chất xám của họ được bảo vệ thật sự.
Điều đáng lo hiện nay là hành vi xâm phạm không còn mang tính nhỏ lẻ. Nó đang dịch chuyển thành những "hệ sinh thái vi phạm số" - nơi website lậu, livestream bán hàng giả, quảng cáo trực tuyến, thanh toán điện tử và nền tảng số có thể kết nối thành một chuỗi lợi ích hoàn chỉnh.
Một phần của nền kinh tế số hiện nay thực tế đang sống nhờ dòng tiền phát sinh từ nội dung vi phạm.
Điều nguy hiểm nhất là nhiều mô hình kinh doanh trên không gian số hiện nay kiếm tiền nhanh hơn từ việc sao chép ý tưởng của người khác so với việc tự tạo ra giá trị mới.
Khi lưu lượng truy cập, doanh thu quảng cáo và dòng tiền thương mại điện tử cùng vận hành trên nền nội dung vi phạm, vấn đề không còn là hành vi của từng cá nhân riêng lẻ, mà trở thành câu chuyện của cấu trúc thị trường và hiệu quả thực thi pháp luật.
Nhiều năm qua, Việt Nam liên tục nói về chống hàng giả và vi phạm bản quyền nhưng tình trạng vẫn diễn biến phức tạp. Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở chỗ lợi nhuận từ vi phạm nhiều khi vẫn lớn hơn đáng kể so với rủi ro pháp lý mà người vi phạm phải đối mặt.
Khi chi phí vi phạm thấp hơn chi phí tuân thủ pháp luật, thị trường sẽ học cách sao chép thay vì đầu tư cho đổi mới sáng tạo.
Đó là tín hiệu đặc biệt nguy hiểm đối với nền kinh tế số. Bởi trong môi trường này, công lý đến quá muộn nhiều khi cũng đồng nghĩa với việc giá trị thương mại đã biến mất.
Trong nền kinh tế số, rủi ro không chỉ nằm ở hành vi vi phạm, mà còn nằm ở khả năng hệ thống kiểm soát không theo kịp tốc độ của các mô hình kinh doanh mới.
Nếu cơ chế thực thi vẫn chậm hơn tốc độ lan truyền của vi phạm số, thì doanh nghiệp chân chính sẽ luôn là bên chịu thiệt nhiều nhất.
Điều doanh nghiệp cần lúc này vì vậy không chỉ là chế tài mạnh hơn, mà là cơ chế bảo vệ nhanh hơn, hiệu quả hơn và đủ sức khiến hành vi xâm phạm trở nên đắt đỏ.
Bởi nếu một doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc vào nghiên cứu, thương hiệu và công nghệ nhưng vẫn phải cạnh tranh với các hệ sinh thái sao chép có chi phí vi phạm quá thấp, thì thứ bị tổn thương cuối cùng không chỉ là doanh nghiệp đó. Thứ bị tổn thương là động lực sáng tạo của toàn bộ nền kinh tế.
Suy cho cùng, bảo vệ sở hữu trí tuệ không chỉ để giữ quyền cho một doanh nghiệp, mà để giữ động lực sáng tạo cho cả nền kinh tế.
Và một nền kinh tế sẽ rất khó tạo ra tương lai nếu việc sao chép luôn rẻ hơn sáng tạo.
