Đề xuất: Chuẩn bị phạm tội cũng có thể bị phạt tù

Các bị cáo trong vụ án mua bán ma túy qua ứng dụng Telegram bị xét xử ở TP Huế - Ảnh: NGỌC MINH

Bộ luật Hình sự hiện hành quy định chuẩn bị phạm tội là tìm kiếm, sửa soạn công cụ, phương tiện hoặc tạo ra những điều kiện khác để thực hiện tội phạm hoặc thành lập, tham gia nhóm tội phạm, trừ một số trường hợp.

Đáp ứng yêu cầu lấy phòng ngừa là chính

Có 25 tội danh chỉ cần chuẩn bị phạm tội cũng sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự liên quan xâm phạm an ninh quốc gia, khủng bố, giết người, cố ý gây thương tích, cướp tài sản, bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản... Bộ Công an cho rằng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội như trên là không phù hợp với diễn biến của tình hình tội phạm, bởi lẽ có nhiều hành vi tại giai đoạn chuẩn bị phạm tội đã gây nguy hiểm cho xã hội.

Để đáp ứng yêu cầu lấy phòng ngừa là chính, Bộ Công an đề xuất nghiên cứu mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội đối với một số tội danh khác.

Đối với danh mục cụ thể các tội danh mở rộng truy cứu từ khi chuẩn bị phạm tội hiện chưa được công bố, song Bộ Công an cho hay sẽ tập trung đối với các loại tội có mức độ nguy hiểm cao. 

Việc mở rộng như trên, theo cơ quan soạn thảo, sẽ giúp Nhà nước tăng khả năng phòng ngừa các tội xâm phạm an ninh quốc gia, khủng bố, ma túy, rửa tiền, xâm hại tính mạng hoặc các tội có nguy cơ gây thiệt hại lớn. Qua đó giảm chi phí xử lý hậu quả, cứu hộ, khắc phục thiệt hại và chi phí xã hội sau tội phạm.

Tuy nhiên, theo cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan điều tra, truy tố, xét xử sẽ chịu áp lực lớn hơn về chứng minh yếu tố chuẩn bị phạm tội, mức độ nguy hiểm và thời điểm chuyển hóa từ chuẩn bị sang chưa đạt. Điều này có thể làm tăng số vụ việc bị xử lý nhưng khó chứng minh, kéo theo chi phí tố tụng và rủi ro oan, sai.

Chỉ nên áp dụng đối với các tội đặc biệt nghiêm trọng

Quá trình tham vấn chính sách, Văn phòng Chủ tịch nước lưu ý việc chuẩn bị phạm tội là giai đoạn can thiệp rất sớm của Nhà nước vào quyền tự do của công dân. Do đó chỉ nên áp dụng với các tội đặc biệt nghiêm trọng, có nguy cơ gây hậu quả lớn để tránh rủi ro gây oan, sai.

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) bày tỏ lo ngại về việc hình sự hóa các ý định hoặc giao dịch chuẩn bị trong hoạt động kinh doanh. VCCI kiến nghị không mở rộng sang nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế ở giai đoạn chuẩn bị để bảo đảm môi trường đầu tư lành mạnh.

Bộ Y tế đề nghị nghiên cứu làm rõ phạm vi mở rộng trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội theo hướng giới hạn trong các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, có nguy cơ gây hậu quả lớn.

Về các nội dung này, Bộ Công an cho biết sẽ rà soát đánh giá kỹ lưỡng về cơ sở chính trị, cơ sở pháp lý và cơ sở thực tiễn khi mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của hành vi chuẩn bị phạm tội.

 Việc mở rộng sẽ theo hướng các hành vi chuẩn bị đã mang tính nguy hiểm cao, có tổ chức, có khả năng dẫn ngay đến hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng nếu không được ngăn chặn sớm. Cơ quan soạn thảo khẳng định bảo đảm không hình sự hóa tràn lan; xử lý đúng người, đúng tội, đúng bản chất của hành vi và tương xứng giữa hành vi với hậu quả gây ra.