Chuyến thăm của những thông điệp chiến lược

Xe container vận chuyển hàng hóa ở cặp cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (Việt Nam) - Hữu Nghị Quan (Trung Quốc)

Chuyến thăm diễn ra chỉ một tuần sau khi Việt Nam kiện toàn bộ máy lãnh đạo Nhà nước tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI. Chuyến thăm gửi đi những thông điệp chiến lược khi Việt Nam đã nhiều lần khẳng định phát triển quan hệ với Trung Quốc là "ưu tiên hàng đầu".

Ba ý nghĩa nổi bật

Chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm mang ba ý nghĩa nổi bật. Nhưng nếu đọc kỹ hơn lớp ngôn từ ngoại giao, mỗi ý nghĩa đồng thời ẩn chứa một mục tiêu chiến lược cụ thể.

Thứ nhất là củng cố tin cậy chính trị. Sau chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình tới Hà Nội tháng 4-2025, khuôn khổ "Cộng đồng chia sẻ tương lai Trung - Việt có ý nghĩa chiến lược" đã được xác lập.

Tuy nhiên một khuôn khổ chỉ thực sự có giá trị khi được vận hành liên tục bởi những con người cụ thể, ở cấp cao nhất.

Chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là dịp tái khẳng định sự tôn trọng, ủng hộ lẫn nhau và phát đi tín hiệu đoàn kết giữa hai quốc gia láng giềng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cấu trúc địa chính trị toàn cầu phân cực mạnh.

Thứ hai là nâng tầm gắn kết chiến lược, biến tầm nhìn thành hành động. Phương hướng "sáu hơn" - tin cậy chính trị cao hơn, hợp tác quốc phòng - an ninh thực chất hơn, hợp tác kinh tế sâu sắc hơn, nền tảng xã hội vững chắc hơn, phối hợp đa phương chặt chẽ hơn, kiểm soát bất đồng tốt hơn - từng là tầm nhìn chung.

Lần này, hai bên kỳ vọng ký kết hàng loạt văn kiện hợp tác có khả năng triển khai cao, trong đó đáng chú ý là đột phá về kết nối đường sắt xuyên biên giới và thuận lợi hóa thông quan tại các cửa khẩu.

Thứ ba là tháo gỡ những khác biệt, vướng mắc còn tồn tại. Đây là cách diễn đạt ngoại giao tinh tế cho những vấn đề không thể né tránh: Biển Đông, cán cân thương mại lệch pha, tình trạng ùn tắc cửa khẩu vào mùa cao điểm.

Việc đặt mục tiêu "tháo gỡ" thay vì chỉ "tuyên bố" cho thấy hai bên đang tiếp cận bất đồng theo tinh thần gần với thực tiễn yêu cầu của hai nước hơn: quản lý, xử lý từng bước, không để tích tụ thành điểm nóng.

Hải quan kiểm tra các lô hàng sầu riêng xuất khẩu ở cửa khẩu Tân Thanh (Lạng Sơn) - Ảnh: HÀ QUÂN

Các biểu tượng hợp tác kinh tế

Trong danh mục kỳ vọng cụ thể, tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng nổi lên như "dự án trọng điểm số 1".

Nếu hoàn thành, Việt Nam có thể trở thành cầu nối trên đất liền hiệu quả giữa thị trường Trung Quốc với Đông Nam Á và các tuyến hàng hải toàn cầu qua cảng Hải Phòng - một lợi thế địa kinh tế hiếm có.

Song song với "kết nối cứng", mô hình thông quan "hai quốc gia, một điểm dừng" và các nền tảng thanh toán số xuyên biên giới như Alipay, WeChat Pay hay QR Code Việt Nam là những bước "kết nối mềm" tạo tác động thực tiễn gần như tức thì đối với hàng triệu doanh nghiệp, thương nhân và du khách hai chiều.

Bên cạnh đó, kim ngạch thương mại Việt - Trung tiếp tục tăng trưởng ngược dòng, dù kinh tế toàn cầu phục hồi chậm.

Trung Quốc vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam; sầu riêng, thanh long, tổ yến đã trở thành "đại sứ thương hiệu" trên quầy kệ từ Bắc Kinh đến Thượng Hải.

Điều đáng chú ý hơn là dòng đầu tư từ Trung Quốc đang dịch chuyển mạnh sang công nghệ cao, năng lượng xanh và công nghiệp phụ trợ, không còn chỉ tập trung vào các ngành thâm dụng lao động giá rẻ.

Đây không chỉ là cơ hội, mà còn là phép thử thực sự. Muốn hưởng lợi từ xu hướng này, Việt Nam cần chiến lược tiếp nhận đầu tư đủ thông minh: thu hút vốn chất lượng, đòi hỏi chuyển giao công nghệ thực chất và không để mình chỉ đóng vai "công xưởng gia công" trong chuỗi giá trị của người khác.

Mục tiêu dài hạn phải là chuyển dịch từ mô hình "nguyên liệu - gia công" truyền thống sang hợp tác "chất lượng cao, giá trị gia tăng cao và thích ứng tốt với rủi ro".

Bốn lĩnh vực then chốt - logistics và đường sắt, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng xanh và giao lưu nhân dân - chính là các trục hợp tác có thể tạo nên bước chuyển ấy.

Nhìn rộng hơn, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm còn là tuyên ngôn về vị thế của Việt Nam trong một trật tự khu vực đang tái định hình.

Việt Nam không bị động chờ sóng, mà chủ động dựng lên các trục quan hệ chiến lược như những chân kiềng để giữ thế cân bằng trong một thế giới ngày càng khó đoán.

Chuyến thăm lần này vì thế không chỉ là một dấu mốc song phương. Đó là lời khẳng định ngay đầu nhiệm kỳ mới: Việt Nam bước vào "kỷ nguyên mới" không với tư thế người tham gia, mà với tư thế đối tác tự tin, chủ động và kiến tạo.

Trong ngoại giao hiện đại, chỉ những ai chủ động kiến tạo và góp phần định hình cuộc chơi mới có thể thực sự hưởng lợi từ chính cuộc chơi ấy.