Thí sinh tham dự kỳ thi tuyển sinh lớp 10 ở TP.HCM năm 2025 - Ảnh: THANH HIỆP
Làm sao để kỳ thi không phải là một biện pháp để loại các cháu ra, không cho đến trường mà là để đánh giá chất lượng dạy và học.
Đây là nội dung được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhắc đến khi trao đổi về những vấn đề nổi cộm của giáo dục.
Nhưng thực tế ngay trong mùa tuyển sinh năm nay, chỉ nhìn vào hai đô thị lớn là Hà Nội và TP.HCM đã thấy áp lực thi lớp 10 vẫn rất lớn. Nhiều người cho rằng cuộc cạnh tranh vào lớp 10 còn khốc liệt hơn cả thi đại học.
Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng 20.000 em so với năm ngoái. Trong khi đó, toàn thành phố hiện có 124 trường THPT công lập (tính cả trường chất lượng cao, trường chuyên), dự kiến tuyển gần 81.500 học sinh vào lớp 10. Như vậy, tỉ lệ trúng tuyển chỉ khoảng 55%, mức thấp nhất trong vài năm trở lại đây.
TP.HCM tuyển 118.550 chỉ tiêu vào lớp 10 THPT công lập cho năm học 2026 - 2027, với hơn 151.000 thí sinh đăng ký. Như vậy, tỉ lệ trúng tuyển đạt khoảng 78%.
Như vậy, để hạ nhiệt tuyển sinh vào lớp 10, phải bắt đầu từ đâu? Xây thêm trường lớp, bổ sung đội ngũ giáo viên là điều đầu tiên được nghĩ đến. Nhưng việc này phụ thuộc rất nhiều vào sự quan tâm đầu tư của các địa phương.
Với đặc thù riêng của ngành giáo dục, việc sắp xếp bố trí giáo viên cũng khó điều chỉnh cơ học theo từng năm. Đầu tư cho một trường học không đơn giản chỉ là cơ sở vật chất mà còn là con người, hệ thống vận hành để đạt và duy trì chất lượng tối thiểu.
Lẽ dĩ nhiên là khó vẫn phải làm và cần phải có lộ trình, phân bổ ngân sách xây dựng, có chính sách thu hút giáo viên.
Nhưng lộ trình xây trường sẽ mãi là việc chạy sau so với nhu cầu học tập nếu như không có bài toán tổng thể về quy hoạch đô thị, kiểm soát tốt tốc độ đô thị hóa, dòng chảy di cư để có các dự báo sát hơn nhằm làm căn cứ cho phát triển hệ thống trường lớp.
Bên cạnh đó là các chính sách khuyến khích các nhà đầu tư chung tay cùng Nhà nước, không chỉ tăng số lượng mà còn đa dạng hóa các mô hình trường học với nhiều phân khúc học phí khác nhau để đáp ứng nhiều thành phần học sinh khác nhau.
Một vấn đề khác, thuộc trách nhiệm của ngành giáo dục, đó là phải kéo gần khoảng cách chất lượng giữa các trường trên phạm vi toàn tỉnh, giữa các trường trong một khu vực tuyển sinh.
Tại Hà Nội, mặc dù số học sinh vào trường công chỉ 55 - 60% nhưng vẫn có những trường công không tuyển được hết chỉ tiêu.
Chỗ học không thiếu, nhưng người học không vào. Sự cạnh tranh khốc liệt rơi vào nhóm trường được xem là "tốp đầu". Giải quyết câu chuyện chênh lệch chất lượng quá lớn này sẽ là một giải pháp căn cơ để hạ nhiệt thi lớp 10.
Cuối cùng là câu chuyện về quản lý chuyên môn dạy học và thi cử. Quản lý chuyên môn tốt là chìa khóa để giải quyết câu chuyện "chênh lệch chất lượng". Nó cũng giúp phụ huynh, học sinh yên tâm để không nhấp nhổm "học thêm là chính, học chính là phụ".
Và việc tổ chức tuyển sinh của nhiều địa phương chưa có nhiều đổi mới, đúng với mục đích "phát triển năng lực, phẩm chất người học" khiến cho áp lực luyện thi vẫn còn nguyên sự nặng nề trong suốt nhiều thập niên qua.
