Xu thế quốc tế trong việc cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội

Trong những năm gần đây, lo ngại về tác động tiêu cực của mạng xã hội đến sức khỏe tâm thần và sự phát triển của trẻ em và thanh thiếu niên đã thúc đẩy nhiều quốc gia áp dụng các biện pháp hạn chế mạnh tay.

Từ Australia – quốc gia đầu tiên ban hành lệnh cấm toàn diện – đến các nước châu Âu, châu Á… lệnh cấm sử dụng mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên đang trở thành xu hướng ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của các chính sách này vẫn còn nhiều tranh cãi.

Xu hướng quốc tế

Australia đã dẫn đầu xu hướng khi chính thức thực thi luật cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội từ ngày 10/12/2025.

Lệnh cấm này ảnh hưởng tới việc trẻ em sử dụng các nền tảng như Facebook, Instagram, Snapchat, Threads, TikTok, X, YouTube, Reddit, Twitch và Kick. Đáng chú ý, nó không bao gồm WhatsApp hoặc YouTube Kids.

Luật yêu cầu các nền tảng này chặn tài khoản của trẻ vị thành niên, với mức phạt lên đến 49,5 triệu AUD (34,4 triệu USD) nếu vi phạm.

Chính phủ Australia cho biết, các nền tảng này nên sử dụng nhiều phương pháp xác minh để đảm bảo rằng những người sử dụng dịch vụ của họ trên 16 tuổi, chứ không thể chỉ dựa vào việc người dùng tự nhập tuổi của mình.

Động lực chính xuất phát từ mối lo ngại về sức khỏe tâm thần của trẻ em: Trầm cảm, lo âu, rối loạn mặc cảm ngoại hình, tự ti và bắt nạt trực tuyến. Một cuộc khảo sát của YouGov cho thấy luật được 77% người dân "xứ sở Kangaroo" ủng hộ khi được thông qua.

Lệnh cấm sử dụng mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên đang trở thành xu hướng ngày càng phổ biến. Ảnh: Anadolu

Theo TechCrunch, trong thời gian qua, ngày càng nhiều quốc gia đã công bố kế hoạch hạn chế quyền truy cập mạng xã hội đối với trẻ em và thanh thiếu niên, và xu hướng này đang nhanh chóng lan truyền ở châu Âu.

Ví dụ, đầu năm nay, Hạ viện Pháp đã thông qua một dự luật cấm trẻ dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội. Tổng thống Emmanuel Macron ủng hộ biện pháp này như một cách để bảo vệ trẻ em khỏi việc dành quá nhiều thời gian trước màn hình.

Đan Mạch dự định cấm trẻ dưới 15 tuổi, cho phép ngoại lệ từ 13 tuổi nếu có sự đồng ý của cha mẹ, với kế hoạch thực thi luật ngay giữa năm 2026.

Bộ Công nghiệp Kỹ thuật số Đan Mạch đã cho ra mắt ứng dụng "bằng chứng kỹ thuật số", bao gồm các công cụ xác minh độ tuổi, có thể được sử dụng như một phần của lệnh cấm.

Hy Lạp, Ba Lan, Tây Ban Nha, Slovenia và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang chuẩn bị các biện pháp tương tự, với độ tuổi cấm dao động từ 15 đến dưới 16 tuổi.

Tại Anh, chính phủ đang xem xét lệnh cấm như của Australia hoặc áp dụng giới hạn thời gian. Các nhà chức trách của "xứ sở sương mù" cho biết sẽ tham khảo ý kiến của phụ huynh, thanh thiếu niên và xã hội dân sự để xác định xem lệnh cấm này có hiệu quả hay không.

Áo tuyên bố vào cuối tháng 3 rằng họ sẽ cấm mạng xã hội đối với trẻ em dưới 14 tuổi. Dự thảo luật về lệnh cấm dự kiến sẽ được hoàn thiện vào tháng 6.

Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy Đạo luật Công bằng Kỹ thuật số (DFA) nhắm vào các thiết kế "gây nghiện" và xem xét quy định độ tuổi tối thiểu là 16.

Xu hướng này cũng bắt đầu thu hút sự chú ý ở châu Á. Ví dụ, chính phủ Malaysia tuyên bố vào tháng 11/2025 rằng họ có kế hoạch cấm mạng xã hội đối với trẻ em dưới 16 tuổi. Quốc gia này dự kiến sẽ thực hiện lệnh cấm trong năm nay.

Indonesia tuyên bố vào đầu tháng 3 rằng nước này sẽ cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến phổ biến, bắt đầu với các nền tảng như YouTube, TikTok, Facebook, Instagram, Threads, X, Bigo Live và Roblox.

Thực thi khó khăn

Những người ủng hộ lệnh cấm lập luận rằng mạng xã hội góp phần vào khủng hoảng sức khỏe tâm thần ở thanh thiếu niên. Các nghiên cứu liên hệ việc sử dụng nhiều mạng xã hội với tỉ lệ trầm cảm và lo âu cao hơn.

Ở nhiều nước, các nhà lập pháp đã kết luận rằng việc cấm sử dụng mạng xã hội là cần thiết và cấp bách để bảo vệ sức khỏe tâm thần và an toàn trực tuyến của trẻ em.

Lệnh cấm nhằm bảo vệ trẻ khỏi nội dung độc hại, bắt nạt trực tuyến và nghiện màn hình, đồng thời trao quyền cho phụ huynh. Một số chuyên gia cho rằng đây là biện pháp khẩn cấp cần thiết khi các nền tảng chưa tự nguyện cải thiện đủ mạnh.

Tuy nhiên, theo Viện Brookings – tổ chức phi lợi nhuận về chính sách công có trụ sở tại Washington, DC, có rất ít bằng chứng cho thấy những lệnh cấm như vậy là một giải pháp hiệu quả, và ngày càng có nhiều lý do để tin rằng chúng có thể gây ra nhiều thách thức hơn là giải quyết được.

Khi các chính phủ xem xét các bước tiếp theo, có một số yếu tố cần cân nhắc ngoài phúc lợi của trẻ em, đặc biệt là các tác động pháp lý, kỹ thuật và xã hội của việc áp dụng các phương pháp cấm dựa trên độ tuổi.

Phân tích từ Viện Cato – tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, DC – cho thấy lệnh cấm của Australia đang gặp nhiều vấn đề.

Theo báo cáo tuân thủ gần đây nhất của Ủy ban An toàn Điện tử Australia, tổ chức chịu trách nhiệm thực thi lệnh cấm, nhiều trẻ em có thể lách luật bằng cách thay đổi ngoại hình để trông lớn hơn và đánh lừa phần mềm ước tính tuổi.

Những đứa khác đã sử dụng giấy tờ tùy thân giả hoặc VPN để duy trì quyền truy cập vào tài khoản của chúng. Khoảng 61% trẻ 12-15 tuổi từng có tài khoản vẫn tiếp tục truy cập ít nhất một nền tảng. Hàng triệu tài khoản bị đóng, nhưng 27% trẻ chuyển sang các nền tảng rủi ro hơn.

Mặc dù không có nền tảng nào là hoàn hảo, nhưng nhiều nền tảng lớn cung cấp các công cụ hỗ trợ người dùng nhỏ tuổi, bao gồm kiểm soát của phụ huynh, thuật toán và chính sách nhằm giảm thiểu một số loại nội dung có khả năng gây hại đến trẻ em.

Việc đẩy trẻ em đến các nền tảng nhỏ hơn, ít tập trung vào trẻ em hơn và riêng tư hơn trên Internet thường không cung cấp những công cụ này, có nghĩa là trẻ em sẽ tiếp xúc với nhiều nội dung có khả năng gây hại hơn và có nguy cơ bị lạm dụng và dụ dỗ trực tuyến cao hơn.

Ngoài ra, công nghệ xác thực tuổi đòi hỏi thu thập dữ liệu cá nhân, giấy tờ tùy thân hoặc thậm chí sinh trắc học, nhưng công nghệ này vẫn chưa hoàn thiện, tốn kém và tiềm ẩn rủi ro bảo mật dữ liệu cá nhân.

Việc áp dụng các khoản phạt nặng nề lên nền tảng thay vì người dùng sẽ vấp phải sự phản đối của các công ty công nghệ.

Các chuyên gia cũng chỉ ra rằng lệnh cấm không làm giảm đáng kể thời gian ngồi trước màn hình; trẻ có thể chuyển sang xem TV, chơi game, hoặc khám phá các "góc tối" của Internet.

Thêm vào đó, lệnh cấm có thể hạn chế quyền tiếp cận thông tin, tự do biểu đạt của trẻ – đặc biệt với những em đang tìm kiếm hỗ trợ cộng đồng về bản dạng giới tính, sức khỏe tâm thần hoặc tài nguyên giáo dục mà họ khó tìm thấy ở môi trường ngoại tuyến.

Minh Đức