Tàu cá ở khu vực biển gần bờ Lý Sơn - Ảnh: TRẦN MAI
Chính quyền đặc khu Lý Sơn, Quảng Ngãi phát đi lời kêu gọi "tha" cá kình non. Đây có chăng là sự lựa chọn phát triển bền vững. Rất nhiều người đồng tình và cho rằng phải "luật hóa" để bảo vệ, thay cho "kêu gọi".
Nhưng ở một góc nhìn rất đời sống, lời kêu gọi nhẹ nhàng, thấm sâu và lan tỏa hơn một mệnh lệnh.
Không bắt cá kình non là Lý Sơn lựa chọn phát triển bền vững
Lý Sơn lựa chọn phát triển bền vững, có chăng "lời kêu gọi" là chính quyền mong muốn sự đồng thuận từ chính ý thức của người dân.
Cá kình non không khai thác, nếu hiểu đúng chẳng phải "sự từ bỏ" mà là "món đầu tư". Bởi bắt cá kình non, bán giá thấp, còn để chúng phát triển thêm vài tháng nữa, giá trị sẽ tăng cao.
Vậy khác gì "cơm không ăn" thì "gạo còn đó". Chỉ là chậm lại và thu món lợi lớn hơn nhiều ở tương lai.
Lời kêu gọi đăng trên các trang mạng xã hội của chính quyền Lý Sơn, thu hút sự quan tâm lớn, nhất là người trẻ Lý Sơn. Họ đồng thuận bởi sự phát triển không dừng lại ở "đánh bắt", mà xa hơn, hệ sinh thái sinh sôi, Lý Sơn sẽ lấy tiền từ cách khác. Bằng du lịch trải nghiệm chẳng hạn.
Bài viết đăng trên báo Tuổi Trẻ, nhiều người đồng tình và bạn đọc đề nghị "luật hóa" khai thác hải sản theo kích thước tối thiểu để làm trụ đỡ lâu dài.
Đây chắc chắn là bước đi tất yếu, chẳng phải với cá kình mà bất kỳ loài thủy sản nào cũng vậy. Biển không phải vô vận, biển có giới hạn. Với cách đánh bắt "ai nhanh tay thì được" hiện nay, ai sẽ chịu "đứng nhìn" người khác ra khơi, nếu không phải một "lệnh cấm" dành cho tất cả.
Chỉ có luật hóa "mùa cấm khai thác; vùng cấm khai thác" mới tạo ra sân chơi công bằng. Khi đó, kích thước mỗi con cá được đánh bắt là chuẩn mực chung.
Nhưng luật, nếu chỉ dừng lại ở việc cấm, sẽ khó đi vào cuộc sống.
Lý Sơn không chỉ có đánh bắt, mà mỗi con cá khu vực gần bờ là một sản phẩm du lịch - Ảnh: TRẦN MAI
Luật hóa - sinh kế - cuộc sống - phát triển
Vấn đề lớn nhất vẫn là sinh kế của ngư dân. Không thể yêu cầu họ "để dành cho tương lai" nếu cuộc sống hiện tại chưa ổn. Vì thế chính sách hỗ trợ phải đi cùng, và thực chất.
Thứ nhất là hỗ trợ trực tiếp trong thời gian hạn chế khai thác. Khoản hỗ trợ này không cần quá lớn, nhưng phải kịp thời và đủ để người dân không buộc phải vi phạm vì mưu sinh.
Thứ hai là tổ chức lại chuỗi giá trị. Nếu cá lớn có giá trị cao hơn, thì phải có hệ thống thu mua, bảo quản, chế biến… đảm bảo ngư dân thực sự bán được giá cao.
Thứ ba là chuyển đổi sinh kế từng phần. Không phải ngư dân nào cũng có thể bỏ nghề biển, nhưng họ có thể giảm phụ thuộc vào khai thác tự nhiên. Nuôi trồng thủy sản, dịch vụ hậu cần nghề cá, hoặc các hoạt động liên quan đến du lịch là những hướng đi khả thi.
Nhìn về Lý Sơn, hòn đảo này đang chuyển mình thành một điểm đến du lịch. Biển không chỉ là nơi để đánh bắt, mà còn là tài sản để thu hút du khách. Một đàn cá kình bơi gần bờ, nếu không bị khai thác, hoàn toàn có thể trở thành một "sản phẩm du lịch".
Khi đó, giá trị của biển không còn nằm ở số lượng cá bị bắt, mà ở trải nghiệm nó mang lại.
Và lúc ấy, việc bảo vệ cá non không còn là một nghĩa vụ, mà trở thành một lợi ích tập thể và trực tiếp.
Câu chuyện cá kình vì thế vượt ra ngoài phạm vi của một loài cá. Nó là cách chúng ta lựa chọn đối xử với biển. Khai thác đến cạn kiệt, hay khai thác có kiểm soát để duy trì lâu dài.
Một khi nguồn lợi được phục hồi, lợi ích sẽ quay trở lại với chính người dân. Không phải trong một ngày, nhưng chắc chắn trong một chu kỳ dài hơn, ổn định hơn.
Bảo vệ biển, suy cho cùng, không phải là làm điều gì đó cho thiên nhiên. Đó là bảo vệ sinh kế của chính mình, với tư duy khác.
Và có lẽ, điều quan trọng nhất trong câu chuyện "kêu gọi không bắt cá kình non làm mắm" ở Lý Sơn là cách nghĩ đang dần thay đổi. Từ khai thác sang gìn giữ. Từ ngắn hạn sang dài hạn.
Một sự thay đổi, nếu được luật hóa đúng cách và đi kèm chính sách hợp lý, sẽ giữ được biển và tạo "đa giá trị".
