Nhiều cao ốc văn phòng, chung cư cao tầng ở trung tâm phường Sài Gòn, phường Bến Thành, TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Có thể không nói quá khi suốt nhiều thập niên qua, tâm lý và góc nhìn của chúng ta cứ bị mặc định trong định nghĩa về một đô thị là phải có nhiều, rất nhiều nhà cao tầng, càng nhiều càng ra dáng đô thị.
Không chỉ ở Việt Nam, chính các TP trên thế giới khi quảng bá về mình cũng không bao giờ bỏ qua hình ảnh của các tòa nhà cao ngút.
Song đã đến lúc phải nhìn nhận lại rằng một TP phát triển thực chất không cần phải phô trương chiều cao. Nó chỉ cần đáp ứng những tiêu chí cốt lõi: người dân có thu nhập tương xứng, điều kiện sinh sống tốt và hệ thống dịch vụ đảm bảo.
Một đô thị mà cư dân có thu nhập thặng dư cao, túi tiền luôn "rủng rỉnh" nhờ chi phí vận hành cuộc sống (nhà ở, đi lại, dịch vụ) hợp lý, đó mới chính là một đô thị đáng sống.
Sự thịnh vượng không nằm ở những tòa nhà cao tầng mà người lao động chỉ có thể đứng nhìn từ xa; nó nằm ở sự thong dong của mỗi người dân trong mỗi bước chân ra phố.
Cũng cần nói thêm, linh hồn của một đô thị không bao giờ nằm ở những dãy nhà "đồng phục" - nơi hàng nghìn căn nhà được đúc ra từ một khuôn mẫu vô hồn. Quy hoạch có vai trò định hướng, nhưng chính sự đa dạng kiến trúc mới tạo ra hơi thở của phố thị.
Phố phải có lớp lang, có sự đan xen giữa cũ và mới, giữa nét thâm trầm của lịch sử và sự phá cách của hiện đại. Chính sự "lộn xộn có kiểm soát" và tính cá nhân trong từng ngôi nhà mới tạo nên năng lượng tự thân cho sự vận hành của phố và cảm giác thuộc về cho cư dân.
Khi từ bỏ nỗi ám ảnh về chiều dọc (nhà cao tầng), chúng ta mở ra không gian cho mô hình TP "nằm ngang". Đây là sự trở về với giá trị nhân bản, nơi con người không bị nén vào những cái ống thẳng đứng gây nghẹt thở cho hạ tầng.
Trong mô hình này, giá trị sống nằm ở "trục ngang" - tức là khả năng tiếp cận. Một đô thị phát triển là nơi người dân không phải trả "thuế thời gian" cho nạn kẹt xe hay "thuế không gian" từ những cơn sốt giá nhà ảo.
Khi hạ tầng được phân tán đều, người dân được thụ hưởng không gian xanh và dịch vụ chất lượng ngay sát cửa nhà, thay vì phải đổ dồn vào cái lõi trung tâm chật chội.
Việc dừng lại tư duy "nhà cao tầng" và thay đổi tư duy lúc này chính là bước đi kịp thời để cứu vãn linh hồn của đô thị Việt.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa tư duy TP "nằm ngang" mà không biến nó thành một thảm họa quy hoạch, chúng ta cần một cái đầu lạnh để kiên định rằng phát triển "nằm ngang" không có nghĩa là xây dựng dàn trải vô tội vạ, khiến đô thị trở nên rệu rã và nuốt chửng các vùng xanh.
Chìa khóa ở đây chính là hạ tầng kết nối phải đi trước một bước. Một đô thị "nằm ngang" lý tưởng phải là mạng lưới các đô thị vệ tinh tự chủ, được liên kết bằng hệ thống giao thông công cộng tốc độ cao.
Nếu không có sự kết nối khoa học, sự giãn dân sẽ trở nên manh mún, đẩy chi phí hạ tầng lên cao và gây lãng phí nguồn lực xã hội. Do đó, việc dừng xây nhà cao tầng ở trung tâm phải đi đôi với chiến lược đầu tư mạnh mẽ vào các trục kết nối ngoại vi.
