Nợ công Mỹ vượt 100% GDP

Tính đến ngày 31/3, nợ công Mỹ đạt 31.265 tỷ USD. Ảnh: Reuters.

Nợ quốc gia của Mỹ hiện đã vượt 100% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), ngưỡng từng được xem là "khó tưởng tượng", và đang tiến tới phá vỡ mức kỷ lục thiết lập sau Thế chiến II, theo Wall Street Journal.

Thâm hụt ngân sách đang ở mức rất cao

Theo dữ liệu công bố mới đây, tính đến ngày 31/3, nợ công Mỹ đạt 31.265 tỷ USD, trong khi GDP 12 tháng trước đó là 31.216 tỷ USD.

Kết quả trên đưa tỷ lệ nợ công/GDP lên 100,2%, so với mức 99,5% vào thời điểm năm tài khóa trước kết thúc vào ngày 30/9/2025. Tỷ lệ này nhiều khả năng sẽ tiếp tục tăng trong thời gian tới do thâm hụt ngân sách hàng năm của chính phủ liên bang đang ở mức rất cao trong lịch sử, gần 6% GDP, qua đó khiến nợ công tiếp tục "phình to".

Chính phủ Mỹ hiện chi 1,33 USD cho mỗi USD thu được. Thâm hụt ngân sách năm nay được dự báo khoảng 1.900 tỷ USD. Mức này gần như không thay đổi so với năm 2025, khi chính sách cắt giảm thuế của phe Cộng hòa có hiệu lực trước khi các biện pháp cắt giảm chi tiêu được triển khai. Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào chi phí chiến sự tại Iran, các khoản hoàn thuế và diễn biến của nền kinh tế.

Nợ công của Mỹ qua các năm. Biểu đồ: Wall Street Journal.

Tình trạng nợ công vượt 100% GDP không đồng nghĩa nền kinh tế sẽ lập tức rơi vào khủng hoảng. Tỷ lệ này có thể dao động trong các quý tới khi nguồn thu thuế được báo cáo, các khoản hoàn thuế được chi trả, GDP biến động theo lạm phát cũng như số liệu được điều chỉnh.

Tuy vậy, mốc ba chữ số là biểu tượng rõ ràng cho thấy những áp lực tài khóa đã tích tụ tại Mỹ trong nhiều thập kỷ. Các nhà lập pháp của cả 2 đảng đều bày tỏ lo ngại, nhưng vẫn ưu tiên các chính sách cắt giảm thuế và tăng chi tiêu.

"Chúng ta đang bước vào vùng chưa từng có tiền lệ. Không có sự khác biệt giữa 100% và 99%, nhưng đây vẫn là một ngưỡng đáng lo ngại", ông Marc Goldwein, Phó chủ tịch cấp cao của Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm, cho biết.

Tỷ lệ nợ/GDP là thước đo được các nhà kinh tế dùng để đánh giá mức độ gánh nặng vay nợ đối với nền kinh tế. Khi tỷ lệ này tăng, nguồn lực sẽ bị dồn vào việc trả nợ thay vì được sử dụng hiệu quả hơn ở các lĩnh vực khác.

Khi nợ tăng, chính phủ cũng trở nên nhạy cảm hơn với lãi suất. Hiện, mỗi 7 USD chi tiêu liên bang thì có 1 USD dành cho việc trả lãi. Theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội, chỉ cần lãi suất tăng thêm 0,1 điểm phần trăm cũng sẽ khiến chi phí tăng thêm 379 tỷ USD trong vòng 10 năm.

Áp lực lên lạm phát, đầu tư

Nếu không có gì thay đổi, Mỹ có thể tiến tới mức nợ tương đương với các quốc gia như Pháp, Italy, Hy Lạp và Nhật Bản, những nước đã trải qua nhiều mức độ áp lực kinh tế khác nhau. Tuy nhiên, Mỹ vẫn có dư địa vay nợ lớn hơn nhờ việc kiểm soát đồng tiền dự trữ toàn cầu và vị thế "nơi trú ẩn an toàn" của trái phiếu kho bạc.

Dù vậy, lợi thế này không thể kéo dài mãi. Các nhà kinh tế cảnh báo rằng về lâu dài, nợ công cao sẽ đẩy lãi suất tăng, qua đó ảnh hưởng đến lãi vay mua nhà, mua xe và thẻ tín dụng. Tình trạng này cũng làm suy giảm đầu tư tư nhân do "hút" vốn khỏi nền kinh tế.

"Khi lợi suất trái phiếu tăng cao, nhà đầu tư sẽ yêu cầu mức sinh lời cao hơn từ các dự án trong nền kinh tế thực", ông James Poterba, nhà kinh tế tại MIT, nhận định.

Một số chuyên gia cũng cho rằng nợ công cao có thể gây áp lực lạm phát, buộc ngân hàng trung ương giữ lãi suất thấp, hoặc trong trường hợp cực đoan là phải in tiền để trả nợ.

"Với việc nợ đã vượt 100% GDP, vấn đề chỉ còn nằm ở thời gian trước khi chúng ta vượt mức kỷ lục 106% từng đạt được ngay sau Thế chiến thứ II", bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban Ngân sách Liên bang có trách nhiệm, cho biết.

Nợ công Mỹ từng vượt 100% GDP trong đại dịch Covid-19 năm 2020 do GDP sụt giảm và chính phủ vay mạnh để hỗ trợ nền kinh tế. Sau đó, tỷ lệ này giảm nhờ tăng trưởng phục hồi và lạm phát cao.

Mỹ chưa từng kết thúc một năm tài khóa với tỷ lệ nợ trên 100% GDP kể từ năm 1946, nhưng điều này có thể sớm thay đổi. Tỷ lệ nợ công/GDP của Mỹ từng đạt đỉnh lịch sử 106,1% vào năm 1946, trước khi giảm mạnh nhờ tăng trưởng kinh tế, lạm phát và việc cắt giảm chi tiêu quân sự. Đến năm 1957, tỷ lệ này đã xuống dưới 50% và vẫn duy trì dưới 40% vào năm 2008.

Khác với giai đoạn 2020-2021, các yếu tố khiến thâm hụt ngân sách tăng lên hiện nay mang tính cơ cấu, không phải tạm thời, trong khi lãi suất cũng cao hơn. Dự báo của Văn phòng Ngân sách Quốc hội cho thấy tỷ lệ này có thể đạt 100,6% khi năm tài khóa kết thúc vào ngày 30/9, thậm chí vượt mức kỷ lục trong thập kỷ tới.