Hoàn thiện cơ chế để MTTQ phát huy tốt hơn vai trò phản biện xã hội
Trong khuôn khổ phiên làm việc đầu tiên của Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026 – 2031, 1.136 đại biểu đã tham gia thảo luận tại 5 Trung tâm, tập trung đề xuất nhiều giải pháp nhằm phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam trong lắng nghe tiếng nói nhân dân, nâng cao hiệu quả phản biện xã hội, đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.
Phát biểu thảo luận tại Trung tâm thảo luận số 2, ông Nguyễn Khánh Ngọc – Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam bày tỏ thống nhất cao với dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, đồng thời đề xuất nhiều nội dung nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của MTTQ Việt Nam trong giai đoạn tới.
Các đại biểu tham gia thảo luận, đóng góp ý kiến tại Trung tâm thảo luận số 2.
Theo ông Ngọc, dù nhiệm kỳ Đại hội MTTQ Việt Nam khóa X chỉ diễn ra trong khoảng một năm rưỡi, trong đó phần lớn thời gian tập trung cho việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, song những kết quả đạt được là rất đáng ghi nhận.
Báo cáo chính trị đã đánh giá tương đối toàn diện tình hình thực hiện nhiệm vụ, đồng thời thể hiện nhiều điểm đổi mới, đặc biệt là việc xây dựng chương trình hành động gắn với kế hoạch triển khai cụ thể, xác định rõ nhiệm vụ, đơn vị chủ trì, kết quả đầu ra và thời hạn hoàn thành.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam đề nghị báo cáo chính trị cần bổ sung nội dung đánh giá việc lãnh đạo, chỉ đạo sắp xếp tổ chức bộ máy đối với các hội quần chúng do Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ hiện đang hoạt động trong "mái nhà chung" MTTQ Việt Nam.
Ông Nguyễn Khánh Ngọc – Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam.
Theo ý kiến này, việc Bộ Chính trị ban hành kết luận về sắp xếp các hội quần chúng trong năm 2026 là dấu mốc quan trọng, vì vậy cần được phản ánh rõ trong Báo cáo chính trị để đánh giá đầy đủ quá trình triển khai thực hiện.
Đối với dự thảo Điều lệ MTTQ Việt Nam sửa đổi, bổ sung, ông Ngọc góp ý đối với quy định về trường hợp đương nhiên mất tư cách Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam khi bị truy tố do vi phạm pháp luật. Theo đó, cần nghiên cứu theo hướng phù hợp hơn với tinh thần nhân văn và nguyên tắc pháp luật.
Cụ thể, ông Ngọc cho rằng chỉ nên áp dụng đối với trường hợp "bị truy tố hình sự" và trước mắt nên quy định theo hướng "tạm dừng tư cách" cho đến khi có bản án có hiệu lực pháp luật. Khi có phán quyết chính thức của tòa án thì mới xem xét việc đương nhiên không còn tư cách.
Theo ông, đây cũng là cách tiếp cận đã được thảo luận kỹ trong quá trình xây dựng Điều lệ Hội Luật gia Việt Nam nhằm bảo đảm tính chặt chẽ và phù hợp với quy định pháp luật.
Đề cập đến các nội dung trọng tâm như lắng nghe ý kiến nhân dân, giám sát và phản biện xã hội, ông cho rằng đây là những lĩnh vực đặc biệt quan trọng trong hoạt động của MTTQ Việt Nam. Mặc dù Đảng, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, quy định và pháp luật liên quan, song trên thực tế vẫn cần nhìn nhận, đánh giá kỹ hơn hiệu quả triển khai thực hiện.
Theo ý kiến này, nhiều quy định của Đảng và pháp luật về giám sát, phản biện xã hội đã khá đầy đủ, trong đó có các chỉ thị, quy định quan trọng của Ban Bí thư. Tuy nhiên, một số hạn chế, tồn tại được nêu từ nhiều năm trước đến nay vẫn chưa được khắc phục triệt để.
Vì vậy, cần rà soát, đánh giá lại việc thực hiện các quy định của Đảng và pháp luật để từ đó xây dựng chương trình hành động sát thực tiễn hơn, nâng cao hiệu quả hoạt động của Mặt trận trong thời gian tới.
Ông Ngọc cũng cho rằng, vấn đề lớn hiện nay là làm thế nào để phát huy hiệu quả lực lượng hội viên, đoàn viên của các tổ chức thành viên. Đây là nguồn lực rất lớn của MTTQ Việt Nam nhưng việc huy động, phát huy vai trò tham gia vào công tác Mặt trận vẫn còn là bài toán khó.
"Lực lượng hội viên, đoàn viên của chúng ta là tài sản và nguồn lực rất lớn của Mặt trận. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát huy được sức mạnh đó, để tham gia hiệu quả hơn vào các hoạt động của Mặt trận trong thời gian tới", ông Ngọc nhấn mạnh.
Quan tâm mạnh mẽ đến vấn đề nhà ở xã hội
Tham gia thảo luận, GS.TS Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam cho rằng, MTTQ Việt Nam cần có tiếng nói mạnh mẽ hơn đối với các vấn đề liên quan đến nhà ở xã hội và chính sách đất đai.
Theo ông Lê Hồng Hạnh, chính sách phát triển nhà ở xã hội mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc nhưng trên thực tế đang bộc lộ nhiều bất cập, nhất là tình trạng thương mại hóa thiếu kiểm soát, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân.
Qua quá trình tham gia giải quyết nhiều tranh chấp liên quan đến nhà ở xã hội, ông nhận thấy chất lượng nhiều dự án chưa được quan tâm đúng mức, khiến người dân phải tốn thêm nhiều chi phí sửa chữa chỉ sau một thời gian ngắn sử dụng.
Các đại biểu tập trung lắng nghe ý kiến thảo luận.
Từ thực tế đó, ông đề xuất MTTQ Việt Nam cần chủ động nghiên cứu, kiến nghị xây dựng chiến lược và quy hoạch tổng thể, thống nhất đối với phát triển nhà ở xã hội; đồng thời tăng cường giám sát để bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân. Theo ông, đây là lĩnh vực Mặt trận cần có tiếng nói rõ nét hơn trong thời gian tới.
Đối với lĩnh vực đất đai, ông Lê Hồng Hạnh cho rằng đây tiếp tục là vấn đề gây nhiều lo lắng, bức xúc trong nhân dân. Dù Luật Đất đai đã nhiều lần sửa đổi, bổ sung, song vẫn chưa giải quyết được căn bản yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.
Ông đề nghị MTTQ Việt Nam cần tham gia sâu hơn ngay từ quá trình xây dựng pháp luật, thay vì chỉ phản biện khi dự thảo luật đã hoàn thiện. Theo ông, Mặt trận cần phát huy vai trò tập hợp đội ngũ trí thức, luật gia, chuyên gia đất đai, chuyên gia bất động sản để tham gia thực chất vào quá trình sửa đổi Luật Đất đai trong thời gian tới.
"Việc sửa đổi Luật Đất đai phải đặt lợi ích của người dân, của người sử dụng đất ở vị trí trung tâm. Nếu chỉ thiên về siết chặt quản lý mà chưa quan tâm đầy đủ đến quyền lợi chính đáng của người dân thì sẽ khó khắc phục được những bất cập hiện nay, đồng thời khó tạo động lực cho sự phát triển bền vững của đất nước", ông Lê Hồng Hạnh nhấn mạnh.
Chăm lo hơn nữa đến đời sống người lao động
Tham gia thảo luận, bà Đỗ Thị Hiền - Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Thái Nguyên cho rằng, công nhân lao động hiện nay là lực lượng trực tiếp tạo ra của cải vật chất cho xã hội, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của đất nước, nhưng đồng thời cũng là một trong những nhóm yếu thế cần được quan tâm nhiều hơn.
Theo bà Đỗ Thị Hiền, thu nhập của phần lớn công nhân lao động hiện nay vẫn ở mức thấp. Nếu không tăng ca, làm thêm giờ thì mức lương bình quân khó đáp ứng nhu cầu cuộc sống. Bên cạnh đó, nhiều công nhân còn thiếu nhà ở, thiếu các thiết chế văn hóa, phúc lợi xã hội phục vụ đời sống; điều kiện chăm lo cho gia đình, con cái và tiếp cận kiến thức pháp luật cũng còn hạn chế.
Bà Đỗ Thị Hiền - Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Thái Nguyên.
"Để có thêm thu nhập, nhiều công nhân buộc phải tăng ca kéo dài. Điều đó đòi hỏi tổ chức công đoàn phải thực sự lắng nghe, thấu hiểu và đồng hành để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động", bà Hiền nhấn mạnh.
Theo bà, thời gian qua tổ chức công đoàn đã tập trung thực hiện tốt vai trò đại diện thông qua đối thoại và thương lượng tập thể với người sử dụng lao động. Nội dung đối thoại chủ yếu xoay quanh tiền lương, thời giờ làm việc, các chế độ phúc lợi nhằm bảo đảm quyền lợi của người lao động ít nhất bằng hoặc cao hơn quy định của pháp luật.
Cùng với đó, tổ chức công đoàn cũng triển khai nhiều hoạt động chăm lo thiết thực cho đoàn viên, người lao động có hoàn cảnh khó khăn, bị tai nạn lao động, bệnh hiểm nghèo; hỗ trợ nhà ở thông qua chương trình "Mái ấm Công đoàn"; tổ chức các hoạt động như "Bữa cơm Công đoàn", "Tết Sum vầy" và nhiều chương trình hỗ trợ khác dành cho công nhân lao động.
Tuy nhiên, theo bà Đỗ Thị Hiền, để nâng cao hơn nữa chất lượng cuộc sống của người lao động, cần có sự vào cuộc mạnh mẽ hơn từ các cấp, ngành và toàn xã hội. Trong đó, cần đặc biệt quan tâm phát triển nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân thuê, các thiết chế văn hóa phục vụ đời sống tinh thần của công nhân lao động, nhất là tại các khu công nghiệp.
Bà cho biết, do áp lực công việc và thời gian tăng ca kéo dài, đời sống tinh thần của nhiều công nhân trẻ hiện nay chưa được quan tâm đúng mức. "Có những công nhân trẻ chia sẻ rằng sau giờ làm việc các em đã rất mệt, không còn thời gian chăm lo cho đời sống cá nhân hay xây dựng gia đình", bà Hiền dẫn chứng.
Từ thực tế đó, Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Thái Nguyên đề nghị cần xác định người lao động không chỉ là tài sản quý giá của doanh nghiệp mà còn là nguồn lực quý giá của quốc gia. Vì vậy, việc chăm lo cho người lao động cần có sự chung tay của doanh nghiệp, tổ chức công đoàn, cấp ủy, chính quyền và toàn xã hội.
Theo bà, các chính sách liên quan đến tiền lương, nhà ở, phúc lợi xã hội và đời sống tinh thần của công nhân lao động cần tiếp tục được quan tâm hoàn thiện, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu thu hút đầu tư với việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động.
Bày tỏ kỳ vọng vào nhiệm kỳ mới, bà Đỗ Thị Hiền mong muốn MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên sẽ tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, quyết liệt hơn nữa vì Nhân dân, vì đoàn viên, hội viên; qua đó góp phần xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc.
Đặng Thủy - Hoàng Bích - Hữu Thắng
