Khủng hoảng eo biển Hormuz bùng nổ từ cuối tháng 2 đã đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng.
Sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích Iran ngày 28/2, Tehran đã đáp trả bằng cách đóng cửa eo biển Hormuz – tuyến đường huyết mạch vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.
Hậu quả là giá dầu thô và nhiên liệu máy bay tăng vọt, dẫn đến thiếu hụt nguồn cung, hủy chuyến bay hàng loạt và các biện pháp tiết kiệm, phân phối xăng dầu khẩn cấp tại nhiều quốc gia.
Người tiêu dùng từ châu Âu đến châu Á và nhiều nơi khác đều "chịu trận" khi chi phí sinh hoạt và di chuyển leo thang chóng mặt.
Theo The Hill, chi phí nhiên liệu máy bay tại Mỹ đã tăng vọt 95% – từ 2,50 USD/gallon vào ngày 27/2 lên 4,88 USD/gallon vào ngày 2/4, theo Chỉ số nhiên liệu máy bay phản lực Argus của Mỹ, do Hiệp hội các hãng hàng không Mỹ công bố. Điều này tương đương giá dầu ở mức gần 205 USD/thùng.
Các hãng hàng không không còn lựa chọn nào khác ngoài việc cắt giảm chuyến bay và tăng giá vé để bù đắp. United Airlines trở thành hãng hàng không lớn đầu tiên của Mỹ cắt giảm lịch trình bay khi dự kiến cắt khoảng 5% lịch bay trong quý II và III/2026, tập trung vào các chuyến bay giờ thấp điểm và tuyến đến Israel, Dubai.
"Nếu giá nhiên liệu máy bay duy trì ở mức cao, chúng tôi sẽ phải đối mặt với chi phí tăng thêm 11 tỷ USD mỗi năm – con số lớn hơn mức lợi nhuận kỷ lục của hãng là 5 tỷ USD", CEO Scott Kirby thừa nhận.
"Việc tiếp tục chuyển phần lớn chi phí nhiên liệu tăng cao cho khách hàng có thể gặp khó khăn nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn", ông Kirby nói.
Một tàu chở hàng ngoài khơi Fujairah, một thành phố cảng ở phía Nam eo biển Hormuz, tháng 2/2026. Ảnh: Getty
Tại châu Âu, tình hình càng căng thẳng. Tờ TIME dẫn một thông báo chính thức cho biết, các sân bay ở Italy như Bologna, Milan, Treviso và Venice đã áp đặt một số hạn chế đối với nhiên liệu máy bay cho đến ngày 9/4, do nguồn cung từ Air BP Italia khan hiếm.
Ở Anh, việc hủy và gián đoạn chuyến bay đã bắt đầu. CEO của Ryanair, Michael O’Leary, dự báo có thể hủy 5-10% chuyến bay mùa hè nếu eo biển Hormuz vẫn đóng cửa.
"Trong tất cả các quốc gia châu Âu hiện nay, quốc gia dễ bị tổn thương nhất là Anh vì thị phần mà người Kuwait nắm giữ ở đây. Có thể có lượng nhiên liệu máy bay phản lực A-1 dư thừa ở Trung Đông, nhưng các vị vẫn phải vận chuyển nó đến châu Âu và chúng ta không biết khi nào hoặc bằng cách nào điều đó sẽ xảy ra", ông O’Leary nói.
Giá vé máy bay toàn cầu đã tăng 24% so với cùng kỳ năm 2025 chỉ trong tuần đầu tháng 3. Air France-KLM thậm chí đã tăng 50 Euro cho vé khứ hồi đường dài để bù đắp chi phí nhiên liệu.
Hành khách châu Âu phải đối mặt với ít lựa chọn bay hơn, giá vé đắt đỏ hơn và nguy cơ kế hoạch du lịch, công tác bị đảo lộn hoàn toàn.
Nhìn sang châu Á, tác động còn trực tiếp và khốc liệt hơn vì khu vực này nhập khẩu dầu mỏ qua Hormuz với tỉ lệ rất cao.
Philippines tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia khi 98% dầu nhập khẩu. Chính phủ khuyến khích làm việc tại nhà, đi chung xe và tuần làm việc 4 ngày để tiết kiệm nhiên liệu.
Bangladesh – quốc gia 175 triệu dân với 95% năng lượng nhập khẩu – cũng rơi vào hỗn loạn. Bạo lực đã nổ ra tại khoảng 3.000 trạm xăng mỗi ngày. Chính phủ phải cắt giảm giờ làm việc văn phòng, đóng cửa chợ từ 6 giờ tối để giảm tiêu thụ điện và nhiên liệu.
Hàn Quốc kêu gọi người dân "tiết kiệm từng giọt nhiên liệu", khuyến khích dùng phương tiện công cộng và áp dụng giá trần xăng dầu cùng cắt giảm thuế. Korean Air đang xem xét cắt giảm chuyến bay.
Tổng thống Lee Jae Myung cảnh báo đây không phải "cơn mưa rào thoáng qua" mà là "cơn bão lớn với thời gian không chắc chắn".
Tại Australia, Thủ tướng Anthony Albanese kêu gọi dân chúng chuyển sang di chuyển bằng xe buýt, tàu điện, để dành nhiên liệu cho các ngành thiết yếu.
New Zealand hỗ trợ tiền mặt hàng tuần cho gần 150.000 gia đình. Air New Zealand sẽ cắt giảm 1.100 chuyến bay đến đầu tháng 5, trong khi SAS (Scandinavia) sẽ hủy 1.000 chuyến trong tháng 4.
Khủng hoảng Hormuz cho thấy sự mong manh của chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Dù Tổng thống Donald Trump đe dọa tấn công mạnh tay nếu Iran không mở eo biển, và một số tàu chở nhiên liệu đang thoát khỏi "nút thắt cổ chai" này, các chuyên gia dự báo, giá dầu và nhiên liệu sẽ không giảm nhanh chóng ngay cả khi eo biển mở lại, vì sản xuất tại Trung Đông đã bị gián đoạn và kho lưu trữ cạn kiệt.
Từ người dân châu Âu phải trả vé máy bay đắt đỏ hơn và lo lịch trình bị xáo trộn, đến người tiêu dùng châu Á đối mặt với thiếu hụt xăng dầu, bạo lực tại trạm xăng và cắt giảm sinh hoạt hàng ngày – tất cả đều "chịu trận" vì một điểm nghẽn địa chính trị.
Đáng chú ý, nếu căng thẳng kéo dài, những biện pháp tiết kiệm khẩn cấp hiện nay có thể trở thành "bình thường mới" trong nhiều tháng tới, nhắc nhở thế giới về nhu cầu cấp thiết đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và tăng cường an ninh năng lượng.
Minh Đức (Theo TIME, The Hill)
