Tuần trước, Tehran và Washington đã ký một bản ghi nhớ, đặt nền móng cho các cuộc thương lượng, sau gần 40 ngày giao tranh và một lệnh ngừng bắn mong manh được thiết lập sau đó.
"Chúng tôi đã đặt nền móng rất tốt cho một thỏa thuận cuối cùng thành công", ông Vance nói với các phóng viên tại khu nghỉ dưỡng Burgenstock ở Thụy Sĩ. Ông ví von: "Thỏa thuận cuối cùng là ngôi nhà. Chúng tôi chưa xây xong ngôi nhà đó, nhưng đã tạo được nền móng vững chắc để đi tới một kết quả tốt đẹp cho người dân Mỹ".
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã thể hiện thái độ lạc quan sau cuộc đàm phán trực tiếp. (Ảnh: Nathan Howard/POOL/AFP)
Trong một diễn biến riêng, Bộ Tài chính Hoa Kỳ cho biết sẽ tạm thời dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Iran, cho phép nước này sản xuất, bán và giao dầu thô cùng các sản phẩm liên quan đến ngày 21/8.
Mỹ và Iran kết thúc vòng đàm phán cấp cao tại Thụy SĩĐỌC NGAYBộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cho biết, quyết định này xuất phát từ cam kết của Tehran về việc bảo đảm "tự do và thông suốt" cho hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz, cũng như việc cho phép các thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) quay trở lại Iran.
Các cuộc đàm phán hiện hướng tới việc giải quyết những vấn đề gai góc nhất đã phủ bóng quan hệ Mỹ - Iran suốt nhiều thập kỷ, trong đó có chương trình hạt nhân của Tehran.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cho biết, hai bên chỉ có "một cuộc trao đổi rất ngắn về vấn đề hạt nhân" và chưa đi vào chi tiết. Ông khẳng định, các cuộc đàm phán hạt nhân chính thức vẫn chưa bắt đầu.
Trong khi đó, ông Vance cho biết, Tehran đã đồng ý mời các thanh sát viên IAEA "trở lại đất nước của họ", gọi đây là "một cột mốc quan trọng và là bước đầu tiên hướng tới việc phi hạt nhân hóa Iran một cách lâu dài".
Iran từng đình chỉ một phần hợp tác với IAEA và ngăn các thanh sát viên tiếp cận những cơ sở hạt nhân chủ chốt bị Mỹ và Israel không kích trong cuộc xung đột kéo dài 12 ngày năm 2025.
"Một thỏa thuận kiểu Tổng thống Trump"
Theo thỏa thuận, Tehran sẽ nhận được một số hình thức nới lỏng trừng phạt từ Washington cùng việc giải phóng một phần tài sản bị phong tỏa.
Ông Vance khẳng định các tài sản này hiện chưa được giải ngân. Nếu được mở khóa trong tương lai, số tiền đó sẽ được sử dụng để mua hàng hóa Mỹ.
Ông mô tả đây là "một thỏa thuận mang đậm dấu ấn Tổng thống Trump, theo đó nếu tài sản của Iran được giải phóng thì số tiền đó sẽ giúp nông dân Mỹ giàu hơn và cung cấp lương thực cho người dân Iran".
Về phần mình, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết trên mạng xã hội: "Xuất khẩu dầu mỏ và hóa dầu được miễn trừ, phong tỏa được dỡ bỏ, một phần tài sản bị đóng băng được giải phóng và một kế hoạch tái thiết, phát triển quy mô lớn đã được khởi động cho Iran".
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio dự kiến bắt đầu chuyến công du tới Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Kuwait và Bahrain để thảo luận về thỏa thuận này cũng như các nỗ lực bảo đảm tự do hàng hải hoàn toàn qua eo biển Hormuz.
Đức và Pháp yêu cầu siết chặt các biện pháp đối phó "hạm đội bóng tối" của Nga
Iran tuyên bố đóng eo biển Hormuz, Tổng thống Trump đưa ra tối hậu thư
Thỏa thuận Mỹ - Iran gặp trở ngại đầu tiênTrong khi đó, phái đoàn đàm phán của Iran, bao gồm Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf và Ngoại trưởng Araghchi, đã rời Tehran tới thủ đô Muscat của Oman để thảo luận về việc quản lý eo biển Hormuz.
Lộ trình hướng tới thỏa thuận cuối cùng
Các bên trung gian cho biết, Tehran và Washington đã thiết lập các đường dây liên lạc nhằm chấm dứt giao tranh tại Lebanon và duy trì hoạt động của eo biển Hormuz.
Iran đã đóng cửa eo biển này vào giai đoạn đầu cuộc xung đột, gây ra những cú sốc kinh tế trên toàn cầu vì đây là tuyến vận chuyển phần lớn dầu khí thế giới.
Trước khi xung đột bùng phát, hoạt động hàng hải quốc tế qua eo biển Hormuz diễn ra bình thường. Tuy nhiên, Tehran dường như muốn biến tuyến đường thủy chiến lược này thành một phần trong các cuộc thương lượng.
Dữ liệu theo dõi tàu thuyền hôm thứ Hai cho thấy, các tàu vẫn tiếp tục đi qua eo biển, bất chấp tuyên bố của Iran hôm thứ Bảy rằng họ đã đóng cửa tuyến hàng hải này trở lại do các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon.
Các bên trung gian là Pakistan và Qatar cho biết, các nhà đàm phán đã đạt được đồng thuận về một "lộ trình hướng tới thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày", trong khi các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ tiếp tục diễn ra tại khu nghỉ dưỡng ở Thụy Sĩ trong tuần này.
Theo các bên trung gian, "những tiến triển đáng khích lệ đã đạt được", trong đó có việc thiết lập một kênh liên lạc nhằm tránh các sự cố và hiểu lầm tại eo biển Hormuz.
Lebanon vẫn là điểm nóng
Ông Trump kỳ vọng ngừng bắn trên mọi mặt trận, Iran tuyên bố cứng rắn về chương trình tên lửaĐỌC NGAYTrong những ngày trước các cuộc đàm phán Mỹ - Iran, xung đột tại Lebanon giữa Israel và lực lượng Hezbollah (đồng minh thân cận của Iran) từng đe dọa làm sụp đổ lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, tình hình tại Lebanon nhìn chung đã yên ắng hơn kể từ tối thứ Bảy.
Một cơ chế điều phối nhằm tránh xung đột tái bùng phát giữa các bên và chính quyền Lebanon đã được thống nhất.
Dù vậy, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vẫn bày tỏ quan ngại sâu sắc về thỏa thuận. Ông khẳng định, quân đội Israel "vẫn có toàn quyền hành động để ngăn chặn mọi mối đe dọa trực tiếp hoặc đang hình thành" ở miền Nam Lebanon.
Bộ Y tế Lebanon cho biết, tổng số người thiệt mạng trong các cuộc giao tranh hiện đã vượt 4.100 người.
Một cuộc khảo sát do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc và Hội đồng Quốc gia về Nghiên cứu Khoa học Lebanon (CNRS) thực hiện ước tính thiệt hại đối với các công trình tại miền Nam Lebanon trong đợt giao tranh mới nhất vào khoảng 1,38 tỷ USD.
Thế Hải (Theo TRT, France24, Euronews)
