Người lớn tuổi được chăm sóc sức khỏe, khám bệnh miễn phí tại địa phương - Ảnh: TỰ TRUNG
Bộ Y tế đề xuất mô hình chăm sóc người cao tuổi trong dự thảo hướng dẫn thi hành Luật Dân số. Trong đó, Bộ Y tế đề xuất tận dụng nhà văn hóa, tổ dân phố để chăm sóc ban ngày, kèm theo đó là nâng cao đội ngũ chăm sóc tại chỗ cho người cao tuổi.
Đề xuất này được nhiều người quan tâm, đón nhận, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào thời kỳ già hóa dân số.
Nhu cầu lớn của nhiều gia đình
Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Ở tuổi ngoài 70, bà Nguyễn Thị Hòa (Thanh Liệt, Hà Nội) trước đây có thể tự đi chợ, tập thể dục nhưng khoảng một năm trở lại đây sức khỏe bà yếu dần.
"Hiện tôi đang điều trị đái tháo đường, cao huyết áp, tiền đình. Con cháu đi làm suốt ngày, nhiều khi tôi ở nhà một mình, có hôm mệt cũng không biết nhờ ai. Muốn đi khám bệnh thì phải đợi con cháu sắp xếp đưa đi, khá bất tiện", bà Hòa bộc bạch.
Còn anh Khoa (Hà Đông, Hà Nội) đang chăm sóc mẹ đã gần 80 tuổi. "Bà bị tăng huyết áp và đi lại khó khăn. Trước đây gia đình có thể thay nhau chăm sóc nhưng hiện giờ vợ chồng tôi đi làm cả ngày, con cái đi học nên phần lớn thời gian bà ở nhà một mình.
Dù đã lắp camera và nhờ hàng xóm để ý giúp, chúng tôi vẫn rất lo, nhất là khi bà có thể té ngã hoặc quên uống thuốc. Những lúc cần đưa đi khám cũng phải xin nghỉ làm, khá áp lực", anh Khoa nói.
Bà Hòa chia sẻ người cao tuổi đặc biệt tại TP thường xuyên phải ở nhà một mình, ít tham gia các hoạt động. "Nếu khu dân cư có điểm chăm sóc ban ngày ngay tại nhà văn hóa hoặc tổ dân phố thì rất thuận tiện. Chúng tôi vừa được theo dõi sức khỏe định kỳ vừa có nơi gặp gỡ, tập thể dục nhẹ, trò chuyện cho đỡ cô đơn", bà Hoa nói.
Anh Khoa cũng cho rằng nếu có mô hình chăm sóc người cao tuổi ngay tại khu dân cư sẽ giảm gánh nặng rất lớn cho gia đình. Gia đình có thể yên tâm gửi ông bà vào ban ngày, có người hỗ trợ ăn uống, theo dõi sức khỏe.
"Tuy vậy điều tôi quan tâm là chi phí có phù hợp hay không và chất lượng dịch vụ phải ổn định, an toàn. Nếu làm tốt, đây sẽ là mô hình rất thiết thực, vừa hỗ trợ cho người già vừa giúp các gia đình an tâm hơn", anh Khoa chia sẻ.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Trung Anh - Giám đốc Bệnh viện Lão khoa trung ương - cho hay Việt Nam là một trong 10 quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Nếu không có những thay đổi đáng kể, đến khoảng năm 2036 Việt Nam sẽ chính thức trở thành một quốc gia có dân số già.
"Cùng với xu hướng này, số lượng người cao tuổi cần được chăm sóc sẽ gia tăng nhanh chóng. Điều đó đặt ra nhu cầu cấp thiết về việc chẩn đoán sớm, điều trị kịp thời cho người bệnh và chăm sóc thường xuyên", ông Trung Anh nhận định.
Làm sao để mô hình phát huy hiệu quả?
Liên quan đến mô hình chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi tại cộng đồng, tận dụng các tổ dân phố, nhà văn hóa, ông Trung Anh cho rằng đây là một hướng đi rất đáng quan tâm.
"Mô hình này có thể đóng vai trò như một điểm sinh hoạt cộng đồng, nơi truyền thông, giáo dục sức khỏe cho người cao tuổi, đồng thời cung cấp các hoạt động chăm sóc cơ bản với sự tham gia của nhân viên y tế trong ngày. Theo tôi, đây là mô hình hoàn toàn có tiềm năng triển khai tại Việt Nam.
Tuy nhiên, để đạt hiệu quả cần đảm bảo một số yếu tố. Đó là sự phối hợp giữa ngành y tế và chính quyền địa phương, đào tạo đội ngũ nhân lực phù hợp, xây dựng quy trình chăm sóc, theo dõi rõ ràng. Đồng thời lồng ghép với các hoạt động truyền thông và tầm soát sớm.
Nếu được triển khai bài bản, mô hình này không chỉ giúp nâng cao sức khỏe cho người cao tuổi mà còn góp phần giảm tải cho hệ thống y tế và hỗ trợ gia đình trong việc chăm sóc người thân", ông Trung Anh chia sẻ.
Theo ThS Lê Văn Thành - nguyên trưởng Phòng nghiên cứu văn hóa - xã hội, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, hiện nay loại hình chăm sóc người cao tuổi tại gia đình chiếm tuyệt đại bộ phận, ở TP.HCM tỉ lệ này là trên 99,5%.
Nói cách khác, mô hình chăm sóc người cao tuổi hiện nay chủ yếu là ở gia đình. Tuy nhiên, bản thân nguồn lực chăm sóc của gia đình có chiều hướng suy giảm vì nhu cầu tham gia vào thị trường lao động xã hội. Ngay cả với mô hình chăm sóc người cao tuổi tại gia đình cũng không thể duy trì phương thức như lâu nay, cần được nâng cao chất lượng và thay đổi phương thức chăm sóc.
Việc phát triển mở rộng mạng lưới với các hình thức và loại hình cơ sở chăm sóc người cao tuổi đã được xác định là cần thiết. Cần tạo điều kiện thuận lợi để người cao tuổi tham gia các hoạt động văn hóa, thể dục, thể thao và tham gia các tổ chức xã hội, các hoạt động thiết thực.
Kinh nghiệm của nhiều nước
Các chuyên gia cho rằng trước mắt cần có đề án đề xuất thí điểm mô hình "Chăm sóc ban ngày", kinh nghiệm của Nhật Bản, gắn với dịch vụ bữa ăn trưa giá rẻ. Sử dụng các cơ sở và chức năng của nhà điều dưỡng tư nhân, đa dạng hóa các loại hình dịch vụ (phục vụ nhiều đối tượng khác) để bảo đảm hiệu quả, lợi nhuận.
Đồng thời tổ chức các cơ sở "Nhà già" ở các khu dân cư, chung cư đông người, nhiều người cao tuổi, có kết cấu như một nhà dưỡng lão mini (như mô hình nhà trẻ trong một viện nghiên cứu ở Seoul), đón tiếp người cao tuổi thuận lợi. Các cụ có thể tự đến đầu ngày, tự đi về cuối ngày. Có nhân viên chuyên nghiệp phục vụ và thu phí chăm sóc, vận hành như một doanh nghiệp nhỏ.
ThS Nguyễn Quang Việt Ngân, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, cho hay trong các nghiên cứu khảo sát nhu cầu sử dụng dịch vụ dưỡng lão của người cao tuổi trên địa bàn TP.HCM vào năm 2020 và 2021 cho thấy người cao tuổi rất có nhu cầu sử dụng các viện dưỡng lão hay trung tâm chăm sóc với hình thức đi về thường xuyên (năm ngày trong tuần và cuối tuần về với con cái) hoặc sáng đi chiều về chiếm tỉ lệ cao.
Điều này xuất phát từ mong muốn của người cao tuổi và cả bản thân gia đình người cao tuổi. Theo đó, các giải pháp để thích ứng với nhu cầu này chính là các trung tâm chăm sóc ban ngày gần nhà với mức chi phí có khả năng tiếp cận.
Bản chất của các trung tâm dưỡng lão, các cơ sở bảo trợ xã hội và các trung tâm sinh hoạt cho người cao tuổi đều cần đến không gian để đảm bảo chất lượng cuộc sống và sinh hoạt của người cao tuổi.
Tuy nhiên, với nguồn quỹ đất hiện nay tương đối khan hiếm tại TP, đặc biệt ở các quận trung tâm đòi hỏi việc quy hoạch các khu dân cư cần nghĩ đến hạ tầng cho các trung tâm chăm sóc ban ngày và cả việc dưỡng lão để ứng phó với tốc độ già hóa rất nhanh của TP và Việt Nam.
Trong các mô hình trung tâm chăm sóc ban ngày dành cho người cao tuổi, việc kết nối với các cơ sở cấp cứu trong khu vực là vấn đề quan trọng trong hoạt động. Để có thể phát triển các trung tâm chăm sóc ban ngày tại các đơn vị quận huyện đòi hỏi hệ thống phối hợp xử lý các vấn đề sức khỏe cấp tính cũng được hình thành, từ đó mới có thể hoàn chỉnh mạng lưới chăm sóc người cao tuổi.
Tăng chất xơ trong khẩu phần ăn giúp cải thiện sức khỏe toàn diện cho người lớn tuổi
Theo The Telegraph, chất xơ có thể làm chậm quá trình lão hóa sinh học khoảng năm năm. Chuyên gia dinh dưỡng Rhiannon Lambert - tác giả quyển The Fibre Formula: Feed Your Gut, Support Immunity & Live Well for Longer - cho biết chỉ cần ăn thêm một chút chất xơ mỗi ngày, mọi người sẽ cảm nhận được sự khác biệt rõ rệt ngay từ tuần đầu tiên.
Chất xơ cũng giúp khớp khỏe hơn. Một nghiên cứu phát hiện những người ăn ít nhất 20g chất xơ mỗi ngày có nguy cơ phát triển thoái hóa khớp gối thấp hơn từ 30-60% so với những người ăn ít hơn 10g mỗi ngày.
Ăn nhiều chất xơ hơn cũng có thể giúp duy trì cân nặng khỏe mạnh, làm tăng cảm giác no và làm chậm quá trình tiêu hóa, giúp mọi người ăn ít hơn, từ đó giảm áp lực lên các khớp chịu trọng lượng của cơ thể.
Ngoài ra, theo Lambert, chất xơ có thể giúp đẩy lùi khả năng mắc các tình trạng như bệnh tim, ung thư và sa sút trí tuệ khi về già, giảm nguy cơ mắc ung thư ruột, đồng thời hỗ trợ sức khỏe tinh thần.
Thậm chí còn có bằng chứng mới cho thấy chất xơ có thể duy trì sức khỏe não bộ. Một nghiên cứu phát hiện những người trên 60 tuổi tiêu thụ nhiều chất xơ hơn có tốc độ tư duy và xử lý thông tin tốt.
Lambert khuyến khích ăn 30g chất xơ mỗi ngày từ thực phẩm nguyên dạng để hỗ trợ sức khỏe tổng thể và duy trì cân nặng lành mạnh.
