Luật Đô thị đặc biệt: Mô hình quản trị đại đô thị cho giai đoạn mới

Dự án quảng trường trung tâm và Trung tâm hành chính TP.HCM được định hướng hình thành tổ hợp trung tâm hành chính - chính trị mới hiện đại, tập trung, đáp ứng yêu cầu bố trí trụ sở làm việc của các cơ quan quản lý nhà nước - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Đa số đại biểu đồng tình sự cấp thiết có dự Luật Đô thị đặc biệt và kiến nghị phân quyền triệt để, toàn diện cho chính quyền đô thị đặc biệt trên tất cả các ngành, lĩnh vực, trừ các lĩnh vực then chốt về an ninh quốc phòng, đối ngoại, thể chế chính trị...

Không đơn thuần phân thêm cơ chế, thẩm quyền

Phát biểu tại hội thảo, sau khi nghe các ý kiến tham luận, bà Nguyễn Phương Thủy - Phó chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội - nhìn nhận với quy mô của một đô thị đặc biệt, TP.HCM cần có dư địa phát triển, phát huy tối đa các nội lực, tiềm năng để trở thành đầu tàu, động lực dẫn dắt sự phát triển của cả nước. Trong khi cơ chế, chính sách trong các nghị quyết 98 và 260 vẫn chưa đủ.

Vì vậy, Luật Đô thị đặc biệt cần phải xác định được đúng triết lý lập pháp và được tiếp cận theo tư duy quản trị phát triển. Luật không đơn thuần là câu chuyện phân thêm cơ chế, thẩm quyền cho địa phương mà còn là việc thử nghiệm mô hình quản trị một đại đô thị cho giai đoạn phát triển mới.

Bà Thủy cũng gợi mở TP.HCM nghiên cứu nội dung dự thảo tập trung vào tự chủ về tổ chức bộ máy, tự chủ về các vấn đề trực tiếp thuộc thẩm quyền quản lý của địa phương. Việc phân quyền này phải gắn liền với năng lực quản lý thực tế, kỷ luật tài khóa, mức độ minh bạch, năng lực dữ liệu số và đặc biệt là khả năng kiểm soát quyền lực.

"TP.HCM là một siêu đô thị có quá trình phát triển 50 năm, đội ngũ cán bộ công chức có năng lực trình độ tốt, nguồn lực và tiềm năng lớn. Do đó mức độ phân quyền và tự chủ chắc chắn sẽ phải khác so với các đô thị phát triển trong thời gian ngắn hơn hoặc bộ máy còn mới mẻ", bà Thủy nói.

Nói về các lĩnh vực ưu tiên phân quyền, bà Thủy đồng tình với các ý kiến là tập trung vào nhóm lĩnh vực đang có nhiều vướng mắc và đang là lợi thế cần tháo gỡ của TP như: quy hoạch phát triển đô thị, quản trị đô thị, quản lý tài chính - ngân sách, các cơ chế về sandbox và đổi mới sáng tạo. Dù vậy, theo bà Thủy, phải hết sức cân nhắc để bảo đảm tính thống nhất của nền kinh tế quốc gia...

"Cơ chế đặc thù phải hướng tới nâng cao hiệu quả phát triển chung. TP.HCM muốn có cơ chế đặc biệt nhưng phải đặt trong tổng thể lợi ích chung, bảo đảm thống nhất quốc gia và hướng tới chia sẻ phát triển vùng", bà Thủy nói.

Người dân làm thủ tục hành chính tại Trung tâm phục vụ hành chính công phường Đức Nhuận, TP.HCM - Ảnh: QUANG ĐỊNH

Không để TP.HCM phải đi xin thêm cơ chế

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm phân tích, đề xuất là nội dung quy định cơ chế phân cấp, phân quyền trong dự luật. TS Nguyễn Thị Thiện Trí - giảng viên Trường ĐH Luật TP.HCM - cho rằng Luật Đô thị đặc biệt phải là một đạo luật chung cho các đô thị đặc biệt, trong đó lấy đô thị TP.HCM làm chuẩn. 

Do vậy cần lấy thực tiễn TP.HCM, từ nhu cầu, điểm nghẽn cốt lõi để làm thước đo nhằm đặt ra khung pháp lý chuẩn, đáp ứng được nhu cầu và mong muốn của TP.

Theo bà Trí, để các đô thị đặc biệt giải quyết được hầu hết các vấn đề xảy ra tại đô thị đặc biệt, dự luật cần xây dựng cơ chế phân định thẩm quyền lấy đô thị đặc biệt làm trung tâm, lấy nhu cầu và bối cảnh đang vận hành và đô thị hóa mạnh của đô thị đặc biệt TP.HCM làm căn cứ xây dựng nguyên tắc phân định thẩm quyền.

Theo đó, phân quyền mạnh, toàn diện, triệt để, thực chất cho chính quyền đô thị đặc biệt cần được thể hiện ở tầm và kỹ thuật, phương thức phân quyền.

TS Trí phân tích dự luật cần xác định rõ các lĩnh vực thuộc thẩm quyền Trung ương, còn lại trao quyền chủ động cho TP. Việc này tránh trường hợp dù cho cơ chế đặc thù, đột phá nhưng khi thực hiện TP.HCM phải tiếp tục phải xin thêm cơ chế.

Đặc biệt, bà đề xuất chỉ áp dụng cơ chế phân quyền trực tiếp từ Quốc hội, thay vì thông qua các cấp phân cấp từ Chính phủ hay bộ ngành. "Việc này sẽ giải quyết triệt để các điểm nghẽn, rào cản về thể chế và không sợ xuất hiện những tình huống mới mà địa phương phải xin thêm", bà Trí nói.

Cụ thể hơn, ông Lê Minh Đức - Phó trưởng Ban Pháp chế HĐND TP.HCM - cho rằng để phân quyền thực chất và triệt để, dự thảo luật cần chuyển đổi tư duy từ cơ chế thực thi chính sách sang thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách.

Trong đó ông đề xuất dự luật trao quyền cho TP.HCM chủ động quyết định số lượng biên chế, người lao động trong các cơ quan Đảng, chính quyền và hệ thống chính trị dựa trên nhu cầu thực tiễn và khối lượng công việc, thay vì bị đóng khung bởi các chỉ tiêu từ Trung ương.

Song song đó, TP được quyền tự quyết định quy mô, chức năng, thành lập, sáp nhập hoặc giải thể các cơ quan chuyên môn trực thuộc nhằm đảm bảo bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả.

"Khi được chủ động thiết kế bộ máy, TP.HCM sẽ thực hiện bước chuyển mình từ tư duy quản lý hành chính thuần túy sang quản trị phát triển hiện đại. Cơ chế này cho phép TP linh hoạt tổ chức lại các cơ quan để phản ứng nhanh với các xu hướng mới (như phát triển trung tâm tài chính quốc tế, kinh tế số, công nghiệp văn hóa, trung tâm khởi nghiệp sáng tạo)", ông Đức nói.

Mặt khác, theo ông Đức, dự luật cần trao quyền cho TP áp dụng cơ chế quản lý, sử dụng và đãi ngộ cán bộ, công chức, viên chức, chuyên gia, nhà khoa học mang tính linh hoạt và cạnh tranh cao...