Bách bộ là một trong những vị thuốc nam quý, thường mọc hoang ở nhiều vùng núi phía Bắc Việt Nam. Dù không nổi tiếng như nhân sâm hay đông trùng hạ thảo, loại cây này từ lâu đã được y học cổ truyền đánh giá cao nhờ khả năng bổ phổi, giảm ho, kháng khuẩn và tiêu diệt ký sinh trùng. Nhiều nghiên cứu hiện đại cũng ghi nhận những hoạt chất trong bách bộ mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.
Ảnh minh họa
Công dụng nổi bật nhất của bách bộ là hỗ trợ điều trị các chứng ho kéo dài, ho gà, ho do viêm phế quản mạn tính, lao phổi hoặc ho do cơ thể suy nhược.
Trong rễ củ bách bộ chứa nhóm alcaloid, đặc biệt là hoạt chất stemonin, có khả năng làm giảm sự hưng phấn của trung khu hô hấp, từ đó ức chế phản xạ ho một cách tự nhiên mà không gây ảnh hưởng đáng kể đến chức năng hô hấp. Vì vậy, bách bộ từ lâu đã trở thành vị thuốc quen thuộc trong nhiều bài thuốc trị bệnh đường hô hấp.
Kháng khuẩn, chống viêm và diệt ký sinh trùngKhông chỉ giúp giảm ho, bách bộ còn sở hữu đặc tính kháng khuẩn mạnh. Các nghiên cứu cho thấy dịch chiết từ cây có khả năng ức chế nhiều loại vi khuẩn gây bệnh như tụ cầu vàng, liên cầu khuẩn, phế cầu và vi khuẩn gây ho gà.
Bên cạnh đó, rễ bách bộ còn được sử dụng để hỗ trợ loại bỏ nhiều loại ký sinh trùng như giun kim, giun đũa, giun móc và các loại ký sinh trùng đường ruột. Dịch chiết từ cây cũng có tác dụng tiêu diệt chấy, rận, bọ chét, rệp và ấu trùng côn trùng nên thường được ngâm rượu hoặc nấu nước để tắm, gội.
Hỗ trợ điều trị nhiễm khuẩn đường ruộtBách bộ còn thể hiện khả năng ức chế nhiều chủng vi khuẩn liên quan đến các bệnh đường tiêu hóa như vi khuẩn gây lỵ, phó thương hàn, liên cầu tan huyết và não mô cầu.
Nhờ đặc tính này, dược liệu có thể được sử dụng để hỗ trợ điều trị tiêu chảy do nhiễm khuẩn, lỵ amip và một số bệnh nhiễm trùng đường ruột theo chỉ định của thầy thuốc.
Giúp thư giãn, cải thiện giấc ngủNgoài tác dụng trên đường hô hấp, một lượng nhỏ alcaloid trong bách bộ còn có tác dụng làm dịu hệ thần kinh trung ương. Người sử dụng có thể cảm thấy dễ ngủ hơn, đặc biệt khi các cơn ho kéo dài về đêm được cải thiện, từ đó giảm cảm giác mệt mỏi và căng thẳng.
Ảnh minh họa
Các nghiên cứu dược lý cho thấy hoạt chất stemonin trong bách bộ không chỉ có khả năng kháng khuẩn mà còn hỗ trợ kháng virus, góp phần bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh.
Việc sử dụng bách bộ đúng cách có thể giúp tăng cường sức đề kháng tự nhiên, hỗ trợ bảo vệ hệ hô hấp, nhất là trong thời điểm giao mùa khi nguy cơ mắc các bệnh viêm đường hô hấp tăng cao.
Bách bộ là dược liệu có nhiều giá trị đối với sức khỏe, đặc biệt trong việc hỗ trợ điều trị các bệnh về đường hô hấp và ký sinh trùng. Tuy nhiên, đây vẫn là một vị thuốc cần được sử dụng đúng liều lượng và đúng chỉ định.
Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền trước khi sử dụng để phát huy hiệu quả của dược liệu, đồng thời hạn chế những tác dụng không mong muốn.
Loại quả được mệnh danh "nhân sâm" của người nghèo, ở quê mọc um tùm bờ ràoĐỌC NGAYĐáng chú ý rượu ngâm củ bách bộ được dân gian sử dụng trong một số trường hợp nhất định, tuy nhiên chỉ nên dùng với lượng rất nhỏ, khoảng một chén nhỏ trước bữa ăn. Việc lạm dụng hoặc sử dụng quá liều có thể gây ra ngộ độc, dẫn đến các triệu chứng như buồn nôn, nôn ói, tê liệt, ức chế trung khu hô hấp, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng.
Trong trường hợp ngộ độc nhẹ, có thể áp dụng một số biện pháp sơ cứu dân gian như uống nước ép gừng tươi, hoặc dùng bách bộ đã nướng pha với nước ấm, thêm một ít giấm ăn để hỗ trợ giải độc tạm thời. Tuy nhiên, nếu xuất hiện các triệu chứng nặng hoặc bất thường, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời, tuyệt đối không chậm trễ.
Trúc Chi (t/h)
