Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn - Ảnh: KỲ PHONG
Ý kiến được kiến trúc sư (KTS) Ngô Viết Nam Sơn nêu ra trong hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, trí thức tiêu biểu về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt do UBND TP.HCM tổ chức, sáng 22-5.
Giao riêng một nhân sự hoặc một phó chủ tịch làm kiến trúc sư trưởng
Phát biểu tại hội thảo, KTS Ngô Viết Nam Sơn đã đề xuất nhiều cơ chế đặc thù cho TP.HCM, trong đó đáng chú ý là việc tái lập mô hình kiến trúc sư trưởng thành phố nhằm bảo tồn, quản lý và phát triển không gian đô thị hiệu quả hơn.
Theo ông Sơn, Luật Đô thị đặc biệt có ý nghĩa rất quan trọng không chỉ với TP.HCM mà còn đối với cả nước, bởi đây không chỉ là cơ chế thúc đẩy phát triển kinh tế cho một siêu đô thị sau sáp nhập mà còn là nơi thử nghiệm nhiều mô hình đô thị chưa từng có tiền lệ tại Việt Nam như trung tâm kinh tế tài chính, khu thương mại tự do hay đô thị sân bay.
Ông cho rằng TP.HCM hiện có đầy đủ điều kiện thuận lợi để nhanh chóng thông qua luật trong thời gian tới.
“Tôi mong rằng Luật Đô thị đặc biệt sớm được thông qua trong tháng 6. Để đạt được điều đó chúng ta nên tập trung vào những điểm mấu chốt đem lại nền tảng pháp lý cần thiết cho TP.HCM, quyền tự chủ cần thiết để thực hiện các trách nhiệm mà Trung ương giao phó”, ông Sơn nói.
Đề cập đến vấn đề quy hoạch và bảo tồn đô thị, KTS Ngô Viết Nam Sơn cho biết dự thảo luật hiện có nhắc đến mô hình kiến trúc sư trưởng nhưng chưa quy định rõ quyền hạn và trách nhiệm cụ thể.
Trong khi đó TP.HCM là đô thị hơn 300 năm tuổi nhưng công tác bảo tồn và phát triển hiện “chưa đâu ra đâu”, vì vậy rất cần một kiến trúc sư trưởng đúng nghĩa.
Ông dẫn mô hình của Pháp, nơi kiến trúc sư trưởng chịu trách nhiệm quản lý các khu vực có giá trị bảo tồn, đặc biệt là khu trung tâm lịch sử.
Theo đề xuất của ông Sơn, TP.HCM cần xác lập riêng một khu trung tâm lịch sử, có thể giới hạn trong khu vực tứ giác Nguyễn Thị Minh Khai - kênh Nhiêu Lộc Thị Nghè - đường Lê Thánh Tôn - Cách Mạng Tháng Tám. Khu vực này sẽ có quy hoạch riêng, cơ chế bảo tồn và chỉnh trang riêng, đồng thời trao quyền quản lý tập trung cho kiến trúc sư trưởng.
“Kiến trúc sư trưởng có toàn bộ quyền hạn để điều chỉnh quy hoạch này trình HĐND phê duyệt và trình UBND phê duyệt, lập cơ chế quản lý để những công trình trong tương lai xây dựng, chỉnh trang trong khu vực này thì ông kiến trúc sư trưởng sẽ có quyền hạn tối cao trong quyết định”, ông Sơn nêu quan điểm.
Theo ông Sơn, vị trí này có thể là một nhân sự độc lập hoặc do một phó chủ tịch UBND TP.HCM kiêm nhiệm, với vai trò phụ trách kiến trúc quy hoạch toàn thành phố, đặc biệt là khu trung tâm lịch sử.
Rạch ròi về tính chất ngân sách giữa Trung ương và địa phương
TS Trần Du Lịch - Ảnh: KỲ PHONG
Góp ý tại hội thảo, TS Trần Du Lịch đánh giá TP.HCM đang cần một hệ thống phân cấp, phân quyền toàn diện để giải quyết căn bản những nút thắt thể chế đã tồn tại hàng chục năm qua. Theo ông, chúng ta không nên tiếp tục nói về việc thể chế quá chậm chạp nữa.
Đây là cơ hội hiếm có để xây dựng một thể chế phù hợp theo tinh thần phân quyền rõ ràng chứ không phải phân cấp một cách dở dang.
Qua nghiên cứu dự thảo Luật Đô thị đặc biệt; tham khảo Luật Thủ đô; các nghị quyết 98; 260; 222 và 188 của Quốc hội về TP.HCM đang còn hiệu lực, ông Lịch nêu cần thể chế vào Luật Đô thị đặc biệt để đảm bảo tính ổn định lâu dài.
Ông kiến nghị những vấn đề mang tính chất phân quyền, nếu không thuộc phạm trù an ninh quốc gia, đối ngoại hay tôn giáo, nên lựa chọn đưa vào luật.
"Cần thực hiện cơ chế Quốc hội và Chính phủ giao quyền trực tiếp cho chính quyền địa phương, đặc biệt là quyền của Chủ tịch UBND TP, nhằm giải quyết triệt để những tồn tại trong tổ chức nhà nước", ông Lịch nêu.
Ông Lịch cho hay có hai vấn đề ông đặc biệt trăn trở. Thứ nhất, phải chấm dứt cơ chế lồng ghép công vụ giữa Trung ương và địa phương. Cần phân định dứt khoát đâu là việc của địa phương, đâu là việc của Trung ương, tránh tình trạng "quản lý nhà nước" chung chung rồi lại phải thực hiện cơ chế "xin - cho".
Thứ hai, cần rạch ròi về ngân sách bởi hiện tính chất ngân sách giữa Trung ương và địa phương còn chưa rõ ràng.
Theo ông Lịch: "Một đồng Trung ương trợ cấp thì Quốc hội giám sát, nhưng 100 đồng thu từ ngân sách địa phương theo luật định phải để địa phương tự chủ quyết định và Hội đồng nhân dân giám sát.
“Tôi nhớ 20 năm trước, khi nghiên cứu về mô hình Thượng Hải, tôi đã rút ra bài học các giám đốc sở phải là những người chịu trách nhiệm quản lý nhà nước thực thụ trên địa bàn, chứ không chỉ đóng vai trò cơ quan tham mưu giúp việc cho ủy ban.
Nếu luật này giải quyết được việc bớt đi những quy trình lòng vòng, giảm bớt gánh nặng hội họp và văn bản cho cán bộ thì hiệu quả công vụ sẽ tăng lên rõ rệt. Cán bộ sẽ bớt khổ, có thời gian nghiên cứu thực chất thay vì suốt ngày chìm trong hội họp", ông Lịch nêu.
Mô hình kiến trúc sư trưởng từng được triển khai 10 năm tại Hà Nội và TP.HCM (giai đoạn 2002 - 2012), lúc đó về quyền hạn kiến trúc sư trưởng được Thủ tướng bổ nhiệm.
Tại điều 35 của dự thảo Luật Đô thị đặc biệt mới nhất quy định về thu hút, trọng dụng và phát triển nguồn nhân lực có nhắc đến chức danh này.
HĐND TP.HCM quy định chính sách thu hút, trọng dụng, đào tạo, bồi dưỡng và các chính sách đãi ngộ khác đối với chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý, tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng, người có tài năng, chuyên môn, trình độ cao làm việc tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp thuộc phạm vi thành phố quản lý, phù hợp với nhu cầu tuyển dụng của thành phố.
