Người dân làm thủ tục hành chính tại Trung tâm phục vụ hành chính công phường An Khánh, TP.HCM sáng 15-6 - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Nhưng cũng có những chính sách rất giản dị, người dân có thể cảm nhận được ngay ý nghĩa của nó trong đời sống hằng ngày. Chính sách xe buýt miễn phí mà TP.HCM đang triển khai là một ví dụ.
Nếu nhìn ở góc độ ngân sách, đó chỉ là một khoản hỗ trợ cho giao thông công cộng. Nhưng nếu nhìn ở góc độ quản trị, đó là một câu chuyện đáng suy ngẫm hơn nhiều. Nó nhắc chúng ta về một nguyên lý rất căn bản: mọi chính sách cuối cùng đều phải hướng tới sự thụ hưởng của người dân.
Thực ra một chính sách không kết thúc khi được ký ban hành, cũng không hoàn thành sứ mệnh khi đã có nghị quyết, đề án hay kế hoạch thực hiện. Tất cả những điều đó mới chỉ là điểm khởi đầu. Đích đến cuối cùng của chính sách nằm ở nơi người dân cảm nhận được sự thay đổi trong cuộc sống của mình.
Trong đời sống công vụ, chúng ta thường quen đánh giá thành công của chính sách bằng những chỉ số mang tính hành chính.
Đã ban hành văn bản chưa? Đã tổ chức hội nghị chưa? Đã phân bổ ngân sách chưa? Đã hoàn thành các thủ tục theo quy định chưa? Những việc đó đều cần thiết. Nhưng đó chưa phải là câu hỏi quan trọng nhất: Người dân được gì?
Một thủ tục hành chính được cải cách không phải để hồ sơ đẹp hơn mà để người dân đỡ mất thời gian hơn. Một chính sách giáo dục không phải để hoàn thiện báo cáo ngành mà để trẻ em được học tập trong điều kiện tốt hơn.
Một chính sách y tế không phải để tăng thêm quy định quản lý mà để người bệnh được chăm sóc tốt hơn.
Một chương trình phát triển hạ tầng không phải để có thêm những con số đầu tư mà để người dân đi lại thuận tiện hơn, sản xuất kinh doanh hiệu quả hơn. Nếu người dân chưa cảm nhận được những thay đổi đó thì chính sách vẫn chưa đi hết chặng đường của mình.
Người dân sống trong những trải nghiệm rất cụ thể của cuộc sống hằng ngày. Họ quan tâm việc đi làm có thuận tiện hơn không. Con cái họ đi học có dễ dàng hơn không. Khám bệnh có bớt chờ đợi hơn không. Làm thủ tục có nhanh hơn không. Chi phí sinh hoạt có giảm bớt không. Cơ hội việc làm có nhiều hơn không.
Đó mới là nơi chính sách gặp cuộc sống. Với xe buýt miễn phí, nếu chỉ nhìn bề ngoài, đó dường như chỉ là việc tiết kiệm vài nghìn đồng tiền vé mỗi chuyến đi. Nhưng ý nghĩa của nó lớn hơn rất nhiều.
Đối với một học sinh hay sinh viên, đó là khoản chi phí được giảm bớt mỗi ngày. Đối với một người lao động thu nhập thấp, đó là sự hỗ trợ thiết thực cho cuộc sống. Đối với người cao tuổi, đó là điều kiện thuận lợi hơn để tiếp cận các dịch vụ xã hội.
Xa hơn nữa, việc khuyến khích giao thông công cộng còn giúp giảm ùn tắc, giảm ô nhiễm môi trường, giảm áp lực hạ tầng đô thị và xây dựng một nếp sống văn minh hơn.
Một chuyến xe buýt vì thế không chỉ là phương tiện di chuyển. Nó còn là sự tiếp cận cơ hội. Cơ hội đến trường học, đến nơi làm việc, đến bệnh viện và đến với các dịch vụ công. Nhìn theo cách đó, khoản ngân sách bỏ ra không đơn thuần là chi phí. Đó là khoản đầu tư cho chất lượng sống của người dân.
Có lẽ đây cũng là một gợi mở quan trọng cho quá trình hoạch định chính sách trong giai đoạn phát triển mới. Đất nước đang triển khai nhiều chương trình cải cách lớn: chuyển đổi số, cải cách thể chế, phân cấp phân quyền, tinh gọn bộ máy, phát triển hạ tầng, thúc đẩy tăng trưởng cao.
Tất cả đều cần thiết. Nhưng dù được thiết kế theo cách nào, cuối cùng chúng cũng phải trả lời được câu hỏi: Người dân được hưởng lợi gì? Một chính sách muốn đi vào cuộc sống phải được thiết kế từ góc nhìn của người dân.
Người dân có thể không nhớ tên một nghị quyết hay một chương trình hành động nhưng họ sẽ nhớ rất rõ những chính sách đã làm cho cuộc sống của họ thuận tiện hơn, an toàn hơn và tốt đẹp hơn.
Một nguyên lý căn bản của quản trị quốc gia: mọi chính sách đều phải đi hết chặng đường của mình, từ ý tưởng đến thể chế, từ thể chế đến thực thi và từ thực thi đến sự thụ hưởng của người dân.
Bởi suy cho cùng, đích đến cuối cùng của chính sách không phải là văn bản, không phải là báo cáo, càng không phải là những con số thành tích mà chính là cuộc sống tốt đẹp hơn của nhân dân.
