Thẩm quyền đăng ký hộ tịch
Ngày 18/3, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi). Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) gồm 4 Chương, 31 Điều (giảm 3 chương, 46 điều so với Luật Hộ tịch năm 2014).
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc (Ảnh: Media Quốc hội).
Về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, theo ông Ngọc dự thảo Luật giao UBND cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch; và việc hộ tịch được đăng ký không phụ thuộc nơi cư trú, địa giới hành chính.
Về tiếp nhận, giải quyết yêu cầu đăng ký hộ tịch, dự thảo Luật chỉ quy định thẩm quyền, đối tượng, phạm vi của từng thủ tục đăng ký hộ tịch; các quy định cụ thể về thành phần hồ sơ, thời hạn, trình tự, thủ tục đăng ký hộ tịch là những nội dung dễ biến động, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết.
Người yêu cầu có quyền lựa chọn nộp hồ sơ, nhận kết quả đăng ký hộ tịch theo phương thức trực tuyến hoặc trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính.
Dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết theo hướng trực tuyến toàn trình đối với hầu hết các thủ tục về hộ tịch (trừ thủ tục đăng ký kết hôn, giám hộ phải có mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch khi nhận kết quả là những việc có điều kiện, cần thể hiện rõ sự tự nguyện, khả năng đáp ứng của các bên).
Về Sổ hộ tịch, chủ yếu sử dụng dữ liệu điện tử; chỉ có việc đăng ký kết hôn mới sử dụng đồng thời sổ điện tử và lập sổ giấy (phù hợp với đặc thù, truyền thống hai bên nam, nữ phải có mặt để thể hiện sự tự nguyện, ký vào Sổ đăng ký kết hôn, Giấy chứng nhận kết hôn).
Giấy tờ hộ tịch bao gồm: Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn, Giấy chứng tử và Văn bản xác nhận hộ tịch. Chính phủ sẽ quy định cụ thể về việc cấp giấy tờ hộ tịch (bản điện tử, bản giấy, bản chính, bản sao).
Dự thảo Luật bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch cư trú tại Việt Nam; bổ sung quy định bảo đảm quyền đăng ký khai sinh cho trẻ em được sinh ra tại Việt Nam hoặc sinh sống ổn định trên lãnh thổ Việt Nam.
Bổ sung quy định cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan (phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu), chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.
Bổ sung quy định khẳng định giá trị pháp lý của giấy tờ hộ tịch, thông tin hộ tịch, dữ liệu hộ tịch điện tử, xác định dữ liệu hộ tịch điện tử có giá trị như giấy tờ hộ tịch bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch khác.
Dự thảo Luật bổ sung quy định về trách nhiệm đăng ký "chủ động" của cơ quan đăng ký hộ tịch đối với các trường hợp sinh, tử tại cơ sở y tế mà người thân thích đã cung cấp đủ nội dung đăng ký khai sinh/khai tử và các dữ liệu này được kết nối, chia sẻ tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử.
Chủ động đăng ký khai sinh, khai tử trực tuyến
Thẩm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Uỷ ban và các cơ quan của Quốc hội cơ bản tán thành về sự cần thiết, tính hợp lý của thủ tục hành chính quy định tại dự thảo Luật, đặc biệt là chủ trương thực hiện thủ tục hành chính phi địa giới.
Tuy nhiên, đề nghị đánh giá, rà soát kỹ lưỡng điều kiện bảo đảm thực hiện, nhất là hạ tầng công nghệ và việc cập nhật thông tin hộ tịch theo thời gian thực, việc kết nối liên thông cơ sở dữ liệu hộ tịch để bảo đảm tính khả thi, nhất là ở các địa phương vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.
Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng (Ảnh: Media Quốc hội).
Bên cạnh đó, Thường trực Uỷ ban và các cơ quan của Quốc hội nhận thấy việc quy định UBND cấp xã đăng ký khai sinh chủ động, đăng ký khai tử chủ động trực tuyến dựa trên dữ liệu kết nối từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh là một bước tiến trong cải cách thủ tục hành chính theo hướng tạo thuận lợi, phục vụ người dân tốt hơn.
Tuy nhiên theo quy định của dự thảo Luật thì sau khi thông tin đăng ký khai sinh, đăng ký khai tử của cá nhân được cập nhật trên cơ sở dữ liệu y tế và kết nối với cơ sở dữ liệu hộ tịch thì chưa có cơ sở để xác định UBND cấp xã cụ thể nào có trách nhiệm thụ lý chủ động đăng ký khai sinh, khai tử.
Do đó, đề nghị nghiên cứu, bổ sung một số nguyên tắc xác định, lựa chọn UBND cấp xã có thẩm quyền giải quyết thủ tục đăng ký hộ tịch.
Đồng thời, quy định cụ thể các trường hợp "không thể đăng ký khai sinh, khai tử chủ động" để tránh mâu thuẫn với trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc chủ động đăng ký khai sinh, khai tử cho cá nhân.
Về thay đổi thông tin hộ tịch, Thường trực Uỷ ban tán thành với chủ trương thực hiện đăng ký phi địa giới hành chính đối với việc thay đổi thông tin hộ tịch. Tuy nhiên, dự thảo Luật chưa có quy định, nguyên tắc về việc liên thông dữ liệu giữa cơ quan đăng ký thay đổi thông tin hộ tịch với cơ quan đăng ký, quản lý thông tin, sự kiện hộ tịch "gốc".
Do đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo báo cáo, làm rõ hơn về trách nhiệm, phương thức xử lý của cơ quan có thẩm quyền đăng ký hộ tịch khi tiếp nhận các yêu cầu đăng ký thay đổi thông tin hộ tịch.
Đồng thời, đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về lưu trữ dữ liệu điện tử trong từng thời kỳ, lưu trữ lịch sử thay đổi thông tin hộ tịch, lịch sử chỉnh sửa dữ liệu và nguyên tắc xác định giá trị của các tài liệu lưu trữ đó phục vụ khôi phục dữ liệu trong trường hợp hệ thống bị hư hỏng, dữ liệu bị mất.
