Lãnh đạo các nước ASEAN bắt tay, khai mạc Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 sáng 8-5 - Ảnh: TTXVN
Trong ba ngày 6 đến 8-5, Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 và các hội nghị liên quan đã diễn ra thành công tốt đẹp. Lãnh đạo ASEAN đã có nhiều cuộc thảo luận chuyên sâu vào các thách thức lớn mà khu vực đang đối mặt.
Trả lời báo chí, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang cho biết đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dẫn đầu đã tham dự và có nhiều đóng góp quan trọng vào thành công của hội nghị, khẳng định đường lối đối ngoại Đại hội Đảng XIV tiếp tục coi trọng ASEAN và cam kết đóng góp chủ động, tích cực, trách nhiệm cùng các nước xây dựng Cộng đồng ASEAN đoàn kết, vững mạnh.
Trong lần đầu tiên tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN trên cương vị Thủ tướng Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nêu ra rất nhiều đề xuất, sáng kiến đóng góp vào các giải pháp chung của ASEAN, để củng cố đoàn kết và nâng cao tự cường của ASEAN trong ứng phó với tình hình hiện nay cũng như hướng tới tương lai, bảo đảm cho người dân được thụ hưởng những thành quả của ASEAN.
Các đề xuất của Việt Nam đặt ưu tiên cao nhất là bảo đảm môi trường hòa bình, ổn định để thúc đẩy, tạo điều kiện thuận lợi cho ASEAN tiếp tục phát triển bền vững, để người dân ASEAN có cuộc sống ấm no và hạnh phúc.
Các biện pháp Việt Nam đề ra rất toàn diện, từ hòa bình, an ninh, ổn định; tăng cường đoàn kết nội khối; cho tới tăng cường kết nối kinh tế - thương mại nội khối, dỡ bỏ các rào cản thương mại trong ASEAN; mở rộng quan hệ đối ngoại của ASEAN; mở rộng không gian của ASEAN thông qua kết nối, ký kết các thỏa thuận về kinh tế với các đối tác bên ngoài, cũng như tăng cường hợp tác, kết nối ASEAN trong bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và an ninh con người.
Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định sự ủng hộ và cam kết hợp tác của Việt Nam với Chủ tịch Philippines và các nước thành viên để hiện thực hóa các ưu tiên, sáng kiến của Philippines trong năm 2026 - Ảnh: VGP/Nhật Bắc
"Những đề xuất của Việt Nam được các quốc gia thành viên ASEAN hoan nghênh, đồng tình ủng hộ, đánh giá cao về nội dung và tính kịp thời. Trên cơ sở đề xuất của Việt Nam và các nước, ASEAN đã thông qua Tuyên bố Lãnh đạo ASEAN về các hành động ưu tiên củng cố tự cường khu vực ứng phó với các hệ lụy từ tình hình Trung Đông" - ông Giang nhấn mạnh.
Theo Thứ trưởng Đặng Hoàng Giang, chỉ trong vòng hơn 30 giờ đồng hồ, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã có một lịch làm việc dày đặc với khoảng 20 hoạt động song phương và đa phương quan trọng, đem lại những kết quả hết sức thực chất, hiệu quả, lan tỏa thông điệp về một Việt Nam năng động, đổi mới, hội nhập và vươn mình mạnh mẽ, một thành viên tích cực, có trách nhiệm, nhiều đóng góp của cộng đồng ASEAN, mở ra những tiền đề và xung lực thuận lợi đưa quan hệ giữa Việt Nam với các đối tác đi cả về bề rộng và bề sâu trong thời gian tới.
Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đón Thủ tướng Lê Minh Hưng trước thềm khai mạc Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 sáng 8-5 - Ảnh: TTXVN
Tuổi Trẻ Online trao đổi với một số chuyên gia quốc tế về những điểm nhấn của hội nghị, cũng như những ưu tiên ASEAN cần tập trung trong thời gian tới.
COLLINS CHONG YEW KEAT, chuyên gia an ninh chiến lược và quan hệ quốc tế tại ĐH Malaya, Malaysia:
Đoàn kết ASEAN ngày một thực tiễn
Phiên toàn thể Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 sáng 8-5 - Ảnh: VGP
Tuyên bố lãnh đạo ASEAN ứng phó với tình hình Trung Đông đã cho thấy ASEAN nhận thức cuộc khủng hoảng như một mối quan ngại trực tiếp của khu vực, chứ không phải một sự kiện địa chính trị xa xôi.
Tuy nhiên, sự đoàn kết của ASEAN trong vấn đề này cần được hiểu một cách cẩn trọng. Đó không phải là một sự đoàn kết hoàn hảo về ý thức hệ. Điều chúng ta đang thấy là một thể thức đoàn kết mang tính thực tiễn, được xây dựng trên nền tảng những tổn thương chung.
Cuộc khủng hoảng Trung Đông nhắc nhở ASEAN rằng những cú sốc bên ngoài không tôn trọng biên giới quốc gia. Cú sốc năng lượng, lạm phát, rủi ro hàng hải và gián đoạn chuỗi cung ứng sẽ tác động đến toàn bộ khu vực.
Collins Chong Yew Keat, chuyên gia an ninh chiến lược và quan hệ quốc tế tại ĐH Malaya, Malaysia - Ảnh: NVCC
Hội nghị cấp cao lần thứ 48 đã cho thấy sự đoàn kết của ASEAN đang trở nên thực dụng hơn. Nó không chỉ dựa trên những tuyên bố đoàn kết, mà dựa trên nhận thức rằng các nước ASEAN cần lẫn nhau để cùng quản lý rủi ro trước một thế giới bất ổn hơn.
Song, sự đoàn kết này không thể chỉ mang tính ứng phó. ASEAN không thể chỉ tụ họp khi khủng hoảng đến từ bên ngoài, mang tính hiển hiện và cấp bách. Khu vực cũng cần thể hiện cùng mức độ nghiêm túc khi khủng hoảng xuất phát từ nội bộ, kéo dài và gai góc.
Cái bắt tay giữa lãnh đạo ba bên Thái Lan, Campuchia và nước chủ nhà Philippines tối 7-5 mang ý nghĩa vượt xa hình ảnh thông thường. Đây chưa phải một thỏa thuận cuối cùng, song là một động thái ổn định chính trị hữu ích. Điều cốt lõi ở đây là tính liên tục. Malaysia đã giúp mở không gian đối thoại trong năm Chủ tịch 2025, còn Philippines hiện đang tiếp nối sự nỗ lực đó.
Bên cạnh vấn đề Campuchia - Thái Lan, Myanmar và Biển Đông vẫn là phép thử dang dở. Về Biển Đông, Bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông (COC) không được phép trở thành văn kiện biểu tượng, mà phải neo chặt vào Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS) 1982, xử lý các vấn đề thực chất từ ngăn sự cố trên biển đến bảo vệ tự do hàng hải.
Trong bức tranh ấy, Việt Nam đóng vai trò ngày càng quan trọng. Việt Nam mang đến cho ASEAN một sự nghiêm túc về chiến lược. Việt Nam hiểu thế nào là dễ tổn thương, biết rõ ý nghĩa của việc quản lý áp lực từ các cường quốc, tranh chấp trên biển và nhu cầu giữ vững chủ quyền.
Việt Nam tiếp cận đoàn kết không như một khẩu hiệu, mà như vấn đề định đoạt sống còn, khả năng chống chịu và định vị chiến lược. Trên Biển Đông, Việt Nam có vị thế đặc biệt để thúc đẩy một COC không bị làm loãng, đồng thời tăng cường nhận thức không gian biển và hợp tác cảnh sát biển.
RICHARD HEYDARIAN (học giả, tác giả, nhà bình luận chính trị hàng đầu Philippines):
ASEAN cần tụ họp
Philippines là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi cuộc xung đột tại Trung Đông. Hàng triệu người Philippines đang sinh sống tại khu vực này bị tác động trực tiếp đến việc làm, an ninh, cũng như những hoài bão dài hạn của họ. Dĩ nhiên, quỹ đạo kinh tế của Philippines cũng bị đánh trúng nặng nề bởi cuộc khủng hoảng đó. Philippines đã tuyên bố tình trạng khủng hoảng năng lượng vào đầu năm nay, có lẽ là quốc gia đầu tiên trên thế giới.
Richard Heydarian, học giả, tác giả, nhà bình luận chính trị hàng đầu Philippines - Ảnh: NVCC
Chính vì vậy, Tổng thống Ferdinand Marcos cho rằng việc thúc đẩy tổ chức Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 là rất cấp bách, dù điều đó đòi hỏi phải thắt chặt chi tiêu tổ chức tới mức tối giản.
Thực tế là ASEAN cần tụ họp. Chúng ta cần đối thoại nghiêm túc về việc huy động nguồn lực chung, xây dựng lưới điện khu vực, cùng chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, đồng thời hợp tác với Trung Quốc, châu Âu và Nhật Bản nhằm đa dạng hóa nguồn cung năng lượng.
Đó là những vấn đề hết sức nghiêm trọng. Ngoài ra, chúng ta cần xác định phương hướng xử lý với Trung Đông, cũng như các biện pháp đảm bảo an ninh khu vực để tránh xảy ra một cuộc xung đột tương tự ngay tại khu vực của chúng ta. Đó là những ưu tiên và vấn đề then chốt đối với Philippines.
Tranh chấp giữa Thái Lan và Campuchia cũng là một vấn đề thực sự nan giải. Chúng ta đã chứng kiến tình trạng này kéo dài hàng thập kỷ. Trong chính trị Thái Lan tồn tại những động lực rất mang tính bản địa, gắn sâu với bản sắc dân tộc, khiến mọi giải pháp lâu dài đều khó hình thành.
Điều thực tế mà Philippines đang nỗ lực là đảm bảo tranh chấp không vượt tầm kiểm soát, leo thang thành xung đột toàn diện, nhất là khi chúng ta đang phải vật lộn với cú sốc năng lượng chưa có hồi kết.
