Tại thủ đô Islamabad của Pakistan, Phó Tổng thống JD Vance hôm thứ Bảy đã trở thành quan chức Mỹ cấp cao nhất gặp trực tiếp các đại diện Iran kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, chỉ vài ngày sau khi Mỹ và Israel chấm dứt cuộc xung đột đã đẩy Trung Đông và kinh tế toàn cầu vào căng thẳng.
Nhà Trắng cho biết, các cuộc đàm phán, vốn đã kéo dài 15 giờ, tiếp tục diễn ra qua nửa đêm. Các nhà đàm phán gặp nhau kín đáo trong khu phòng riêng của một khách sạn sang trọng, trong khi phóng viên từ khắp nơi trên thế giới chờ đợi mà không có thông tin tại một trung tâm hội nghị.
Truyền thông Iran cho biết, hai bên sẽ tạm nghỉ vài giờ trước rạng sáng, đồng thời cáo buộc Mỹ đưa ra những "yêu cầu quá mức" liên quan đến eo biển Hormuz.
Một cảnh sát đứng gác trước màn hình kỹ thuật số hiển thị tin tức về cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran dọc theo con đường ở thủ đô Islamabad của Pakistan. (Ảnh: Farooq NAEEM/AFP)
Tổng thống Donald Trump cho biết, các cuộc "đàm phán sâu" đang diễn ra, nhưng trong cuộc trao đổi gay gắt với báo chí hôm thứ Bảy, ông khẳng định không quan tâm đến kết quả, cho rằng Mỹ đã chiến thắng trên chiến trường bằng việc tiêu diệt các lãnh đạo Iran và phá hủy hạ tầng quân sự chủ chốt.
Lãnh tụ tối cao Iran tuyên bố về "giai đoạn mới", yêu cầu bồi thườngĐỌC NGAY"Có đạt được thỏa thuận hay không cũng không quan trọng với tôi. Lý do là vì chúng tôi đã thắng", ông Trump nói.
Một quan chức Pakistan nói với AFP rằng các cuộc đàm phán "đang tiến triển theo hướng đúng đắn".
"Tôi có thể nói rằng các cuộc thảo luận đang diễn ra tích cực và bầu không khí chung là thân thiện", vị quan chức giấu tên cho biết.
Khác với thông lệ trước đây, quan chức Iran và Mỹ đang gặp trực tiếp, cùng với Pakistan, thay vì thông qua trung gian qua lại giữa các phòng.
Iran đã yêu cầu sự tham gia của ông Vance do vị trí cấp cao của ông cũng như việc ông từng được cho là phản đối cuộc chiến ngay từ đầu.
Phái đoàn Iran gồm khoảng 70 người do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu, cùng với Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi.
Mỹ nói đang xử lý thủy lôi
Iran nhanh chóng tận dụng đòn bẩy sau khi bị tấn công bằng cách kiểm soát eo biển Hormuz, khiến giá dầu toàn cầu tăng vọt và gây áp lực chính trị lên ông Trump khi người dân Mỹ phàn nàn về giá nhiên liệu tăng cao.
Quân đội Mỹ cho biết hôm thứ Bảy rằng hai tàu chiến hải quân đã đi qua eo biển để bắt đầu rà phá thủy lôi và đảm bảo đây là tuyến đường "an toàn" cho tàu chở dầu.
Quân đội Iran phủ nhận việc tàu chiến Mỹ đã vào tuyến đường này và đe dọa sẽ đáp trả nếu điều đó xảy ra.
"Bất kỳ nỗ lực nào của tàu quân sự nhằm đi qua eo biển Hormuz sẽ bị xử lý nghiêm khắc", Bộ Tư lệnh Hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng tuyên bố, theo đài IRIB.
Cơ quan này cho biết, cam kết cho phép đi lại an toàn trong thời gian ngừng bắn hai tuần của Iran chỉ áp dụng cho "tàu dân sự trong những điều kiện cụ thể".
Mỹ chịu tác động mạnh từ việc giá dầu tăng trên thị trường toàn cầu, dù nhập khẩu trực tiếp từ vùng Vịnh ít hơn nhiều so với các đồng minh châu Âu.
"Chúng tôi sẽ mở lại eo biển dù không sử dụng nó, bởi còn nhiều quốc gia khác phụ thuộc vào tuyến này...", ông Trump nói.
Iran yêu cầu để đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh bao gồm việc giải phóng tài sản bị phong tỏa và chấm dứt cuộc chiến của Israel chống Hezbollah tại Lebanon – điều mà ông Vance nói sẽ không được đưa ra thảo luận tại Islamabad.
Sự nghi kỵ lẫn nhau
Phát biểu ngay sau khi đến Pakistan, ông Ghalibaf nhấn mạnh Iran vẫn rất nghi ngờ Mỹ.
Ông Vance, trước khi rời Mỹ, cho biết nếu Iran "thiện chí đàm phán, chúng tôi sẵn sàng đưa tay hợp tác".
Tuy nhiên, ông cảnh báo Mỹ sẽ không chấp nhận nếu Iran "cố gắng qua mặt".
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance phát biểu trước các phóng viên tại Căn cứ Liên hợp Andrews trước khi lên đường đến Pakistan để đàm phán với Iran. (Ảnh: Jacquelyn Martin/POOL/AFP)
Các chuyên gia nhận định, quy mô và cấp bậc của phái đoàn Iran cho thấy họ nghiêm túc trong việc đạt được thỏa thuận tại Pakistan.
"Quy mô, tầm vóc và sự đa dạng của phái đoàn Iran… cho thấy cả sự chân thành lẫn kỳ vọng và sự tự tin của Tehran", ông Trita Parsi, Phó Chủ tịch Viện Quincy, nhận định.
Israel khẳng định lệnh ngừng bắn không ảnh hưởng đến chiến dịch quân sự của họ tại Lebanon, nơi họ đã tiến hành các cuộc không kích lớn và triển khai binh sĩ để đáp trả Hezbollah.
Giới chức Lebanon cho biết, các cuộc không kích của Israel ở miền Nam nước này hôm thứ Bảy đã khiến 18 người thiệt mạng, nâng tổng số người chết kể từ khi xung đột bùng phát lên hơn 2.000.
Israel và Lebanon sẽ tổ chức các cuộc đàm phán riêng tại Washington vào tuần tới. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết, ông muốn một thỏa thuận hòa bình với Lebanon "kéo dài qua nhiều thế hệ".
Tuy nhiên, Israel loại trừ khả năng ngừng bắn với Hezbollah, cho thấy họ sẽ tiếp tục gây sức ép lên chính phủ trung ương vốn yếu của Lebanon.
Ông Netanyahu cho biết, chiến dịch chung Mỹ - Israel đã "đập tan" các chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran.
Iran nhiều lần phủ nhận việc theo đuổi vũ khí hạt nhân, và cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc cho biết chưa có mối đe dọa cấp bách nào về việc Tehran phát triển bom nguyên tử.
Pakistan đã phong tỏa phần lớn thủ đô Islamabad để đảm bảo an ninh cho các cuộc đàm phán.
Pakistan đặc biệt nhạy cảm với các diễn biến tại nước láng giềng Iran, đồng thời muốn tăng cường quan hệ với ông Trump và cân bằng lại xu hướng Mỹ nghiêng về phía Ấn Độ trong những năm gần đây.
Thế Hải (Theo France24, Tribune, CNBC)
