Dặm dài hủ tiếu - Kỳ 1: Những quán hủ tiếu đời người

Hủ tiếu mì xá xíu, món ngon từ thời ông Giang Hon đứng bán hơn 80 năm trước - Ảnh: MINH KỲ

Đặc biệt là dân Sài Gòn và phương Nam, hủ tiếu lại càng phổ biến từ bữa ăn sáng đến ăn khuya để rồi sinh ra đủ "trường phái" đặc trưng như hủ tiếu Sài Gòn, hủ tiếu Nam Vang, hủ tiếu người Hoa Chợ Lớn, hủ tiếu Sa Đéc, Mỹ Tho ...

Xin mời bạn đọc lang thang cùng dặm dài hủ tiếu. Và dặm dài ở đây xin hiểu là cả dòng thời gian lịch sử xưa nay cùng những quán ăn, nơi chốn thơm lừng món ngon.

Sợi hủ tiếu mềm dai, giá trụng giòn sần sật. Thịt heo ngọt mềm, quá đỗi là ngon. Rau hẹ thơm nồng vô cùng sảng khoái. Húp muỗng nước lèo ngọt thanh, đậm đà hương vị... Nhưng càng thú vị hơn nữa khi nhiều thực khách đã ăn riết như tri kỷ của chủ quán suốt cả đời người.

Quán chú Cẩu ba đời ở chợ Tân Định

Sách Địa chí văn hóa TP.HCM chép chợ Tân Định (phường Tân Định, TP.HCM) xây dựng vào năm 1926. Ngôi chợ vừa được UBND TP.HCM xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp TP. 

Đây là điểm tham quan yêu thích của du khách trong và ngoài nước, đặc biệt là những Việt kiều trở về tìm lại các món ngon quê hương. Bản thân tôi lần nào về Sài Gòn dù bận rộn đến đâu cũng tranh thủ một vài lần la cà quán xá nơi bạc màu xưa cũ này.

Lần này thì kỹ sư xây dựng Võ Tấn Đạt (42 tuổi, quê Quảng Ngãi) làm việc cho công ty xây dựng người Nhật trụ sở gần đấy dẫn tôi ghé chợ ăn hủ tiếu người Hoa. Thuở trước nhiều người Hoa bán hủ tiếu quanh chợ Tân Định và cả Sài Gòn - Chợ Lớn. Họ mở quán bán cố định hay đóng xe hủ tiếu mưu sinh trên hè phố hoặc trong hẻm nhỏ thị thành. 

Chúng tôi vào tiệm hủ tiếu người Hoa nằm trong chợ, phía bên đường Nguyễn Hữu Cầu có từ hơn 80 năm trước. Anh Giang Vỹ Thanh (42 tuổi, ở phường Tân Định, TP.HCM) đang bận rộn nấu hủ tiếu cho khách. Anh chính là thế hệ thứ ba trong gia đình mưu sinh bên xe hủ tiếu ở ngôi chợ nhộn nhịp trăm năm.

Hơn 80 năm trước, cụ nội Thanh là ông Giang Hon cùng người làng rời quê nhà Quảng Đông tránh khói lửa chiến tranh. Họ vượt biển đến Sài thành tìm kế sinh nhai. Ban đầu ông Hon bán hủ tiếu thuê cho người cùng quê sang định cư trước đó. 

Vài năm sau ông kết hôn với cô gái gốc Hoa, con chủ lò hủ tiếu nơi thị thành. Vợ chồng ông thuê người đóng xe hủ tiếu gắn biển hiệu Giang Lâm Ký và cùng nhau mưu sinh tại ngôi chợ Tân Định tấp nập kẻ bán - người mua.

Bấy giờ, ông bà bán hủ tiếu xá xíu, mì xá xíu cho khách từ khắp nơi đến đây buôn bán. Nhiều người ngợi khen, nhất là xá xíu (thịt heo quay xuất phát từ Quảng Đông, Trung Quốc). Cuối thập niên 1980, ông giao xe hủ tiếu cho con trai Giang Cẩu sau gần 50 năm nhọc nhằn mưu sinh. 

Từ đó nhiều người gọi là quán chú Cẩu bán những món ăn đậm đà hương vị. Thuở nhỏ, Giang Vỹ Thanh, con ông Cẩu, thường phụ giúp cha mẹ sau giờ học trên giảng đường. Rồi đến ngày anh thay cha nấu hủ tiếu phục vụ thực khách, dù anh đã tốt nghiệp ngành điện tử viễn thông.

Chừng 2h sáng, Thanh vào chợ mua thực phẩm và cùng mẹ, em trai, người giúp việc cặm cụi chế biến. Sớm mai anh lúi húi nấu cho khách những tô hủ tiếu xá xíu, hủ tiếu mì xá xíu, hủ tiếu mì cá, hoành thánh mì... với dư vị khó phai. 

Tôi chậm rãi thưởng thức tô hủ tiếu mì xá xíu nóng hổi tỏa hương thơm dịu với giá 45.000 đồng. Những sợi mì và hủ tiếu dai mềm, xá xíu ngọt lịm tỏa hương thơm đặc trưng. Muỗng nước lèo hầm xương heo khiến tôi khựng lại trong giây lát. Vị ngọt từ xương hòa với mặn quyện lẫn chua, cay của gia vị thấm vào từng tế bào vị giác.

Ngơi tay giây lát, Thanh nhìn thực khách ăn ngon lành và nở nụ cười mãn nguyện. Nhiều lúc anh vui vẻ khi gặp lại khách quen. "Có nhiều khách ăn hủ tiếu từ thời ông nội đứng bán rồi đến ba và giờ đến em. 

Nhiều người ra nước ngoài sinh sống khi trở về Sài Gòn tìm đến đây ăn hủ tiếu như để tìm lại ký ức của mình. Có hai khách hàng là vợ chồng người Hàn Quốc đến đây ăn khi mới cưới nhau. Giờ họ có bốn con vẫn thường ghé lại đây ăn hủ tiếu khi sang Việt Nam", Thanh tâm sự.

Quán của Giang Vỹ Thanh, cháu nội ông Giang Hon, ngày nay vẫn bình dân và có nhiều thực khách thân thiết - Ảnh: MINH KỲ

Hủ tiếu Sài Gòn sang Nhật

Mê mẩn vị ngon hủ tiếu Sài Gòn, tôi còn may mắn được bạn bè dẫn thưởng thức nhiều nơi. Và quán hủ tiếu tại số 1 đường Thành Mỹ, phường Tân Hòa là điểm đến của nhiều người suốt hơn nửa thế kỷ qua. 

Chủ quán, bà Võ Thị Thẳng (quê Quảng Ngãi) cùng chồng rời quê hương thuở còn chìm trong khói lửa chiến tranh. Ban đầu, bà Thẳng giúp việc cho chị chồng rồi được giao hẳn quán hủ tiếu để kiếm tiền trang trải cuộc sống.

Ở tuổi 76, bà vẫn luôn tay bên xe hủ tiếu. Bà cho rau giá cùng sợi hủ tiếu vào vợt rồi trụng trong nước sôi sùng sục. Tiếp đến bà giật mạnh chiếc vợt lên cao cho giá và hủ tiếu ráo nước trước khi đổ ra tô. Người phụ nữ giúp việc đón lấy tô rồi cho ít nước mỡ cùng muỗng nhỏ nước nêm rồi dùng đũa đảo đều, hơi nóng cùng hương thơm tỏa ra xung quanh. 

Bà cho xương, giò, thịt, bò viên, hoành thánh, phèo hay dạ dày heo vào tô tùy theo yêu cầu của khách. Sau đó bà cho thêm xà lách ngắt ngắn cùng rau hẹ rồi múc nước lèo vào tô, rắc ít tiêu xay nhuyễn và hành phi, hương thơm nồng nàn lan theo gió vờn trên con phố nhỏ. "Ở đây tôi bán hủ tiếu bò viên, hủ tiếu mì hoành thánh, hủ tiếu xương, hủ tiếu giò, hủ tiếu khô, hủ tiếu thập cẩm, tùy gu ăn của khách...", bà vui vẻ nói.

Người phụ quán niềm nở đặt tô hủ tiếu mì thịt nóng hổi tỏa hương thơm lên bàn cho khách. Tôi nhẹ tay vắt nước cốt chanh và gắp vài lát ớt cay vào tô rồi chậm rãi thưởng thức. Sợi hủ tiếu mềm dai, giá trụng giòn sần sật qua răng. 

Miếng thịt cả nạc lẫn mỡ béo và ngọt mềm. Rau hẹ thơm nồng vô cùng sảng khoái. Húp muỗng nước lèo với vị ngọt thanh từ xương thịt lẫn vị chua từ chanh quyện với cay của tiêu ớt nơi đầu lưỡi...

Đời mẹ chưa ngơi tay bán, lại đến đời con đưa món ngon hủ tiếu đi xa. 20 năm trước, con gái út của bà Thẳng là chị Huỳnh Thị Kim Liêu xuất khẩu lao động tại Nhật Bản rồi sánh duyên với chàng trai xứ sở phù tang. Chị nấu các món ăn Việt như hủ tiếu chiêu đãi gia đình chồng và được khen ngợi hết lời. 

Thế rồi chị nghĩ cần phải quảng bá ẩm thực Việt đến với đất nước của chồng. Thế là chị cùng người bạn thuê mặt bằng mở quán bán món ăn Việt ở thành phố Nishio, tỉnh Aichi. Nhiều người Nhật thưởng thức phở, hủ tiếu, bún bò, bánh mì, bánh cuốn... tại quán gật gù khen ngon. Bà con Việt kiều cư ngụ trong vùng và khu vực lân cận cũng tìm đến quán để được ăn lại những món quê hương.

Nhiều người xuýt xoa khen ngon khi ăn tô hủ tiếu đậm đà hương vị do chính tay chị nấu. "Từ nhỏ tôi đã thường phụ mẹ bán hủ tiếu nên thạo cách thức chế biến. Qua bên này tôi tìm mua những thứ cần thiết để nấu theo cách của mẹ để khách ăn ngon miệng...", chị Liêu tâm sự rồi lại bận bịu làm hai tô hủ tiếu Việt cho đôi vợ chồng người Nhật.

*************

>> Kỳ tới: Ăn hủ tiếu nay nhớ hủ tiếu xưa