Phân tách sản xuất và R&D
Theo thông tin được công bố gần đây với Ủy ban Chứng khoán Hoa Kỳ (SEC), VinFast đang triển khai kế hoạch tái cấu trúc hoạt động theo hướng phân tách Công ty Cổ phần Sản xuất và Kinh doanh VinFast (VFTP) thành hai cấu phần với chức năng riêng biệt.
Trong đó, một bên (Công ty Cổ phần VinFast Việt Nam - VFVN) sẽ được thành lập và tiếp nhận các tài sản liên quan đến thương hiệu, nghiên cứu phát triển (R&D), mạng lưới bán hàng và hoạt động mở rộng quốc tế; trong khi phần còn lại (VFTP) tập trung vào mảng sản xuất xe và dự kiến được chuyển nhượng.
Công ty Cổ phần VinFast Việt Nam - VFVN - sẽ được thành lập và tiếp nhận các tài sản "mềm", VFTP dự kiến sẽ được chuyển giao, tập trung phần sản xuất xe.
Theo mô hình mới, phần "VinFast" giữ lại sẽ hoạt động theo hướng tập trung vào các khâu có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Các mảng như nghiên cứu sản phẩm, phát triển nền tảng xe điện, phần mềm, công nghệ pin, quản trị thương hiệu và điều hành hệ thống phân phối toàn cầu sẽ tiếp tục nằm trong cấu trúc này. Đây cũng là bộ phận được định hướng dẫn dắt chiến lược mở rộng quốc tế của hãng xe điện Việt Nam trong thời gian tới.
Ngược lại, phần được tách ra sẽ chủ yếu bao gồm hệ thống nhà máy, dây chuyền sản xuất và các tài sản phục vụ hoạt động chế tạo xe tại Việt Nam. Sau khi tái cấu trúc, đơn vị này sẽ đảm nhận vai trò sản xuất theo đơn đặt hàng hoặc theo nhu cầu từ VinFast và các đối tác liên quan, thay vì tiếp tục hoạt động như một công ty tích hợp đầy đủ từ nghiên cứu tới bán hàng như trước đây.
Các nguồn tin cho biết việc phân tách này nằm trong chiến lược chuyển đổi sang mô hình "asset-light" - mô hình kinh doanh tinh gọn tài sản. VinFast dự kiến chuyển nhượng mảng sản xuất tại Việt Nam với giá trị khoảng 530 triệu USD.
Tuy nhiên, phạm vi tái cấu trúc áp dụng đối với hoạt động sản xuất trong nước; các thị trường quốc tế mà VinFast đang hiện diện như Bắc Mỹ, châu Âu hay một số quốc gia châu Á khác được cho là không có thay đổi lớn về mô hình vận hành trong giai đoạn hiện nay.
Trong các thông tin được công bố, VinFast nhấn mạnh việc tiếp tục giữ lại các tài sản trí tuệ và hệ thống bán hàng toàn cầu. Điều này đồng nghĩa với việc thương hiệu, công nghệ lõi, dữ liệu phát triển sản phẩm và hoạt động nghiên cứu vẫn thuộc quyền kiểm soát của doanh nghiệp sau tái cấu trúc. Trong khi đó, phần sản xuất vật lý - vốn đòi hỏi chi phí đầu tư lớn cho nhà xưởng, máy móc và vận hành - sẽ được tổ chức lại theo hướng tách biệt.
Vì sao lại là R&D mà không phải là sản xuất?
Khái niệm asset-light vốn không còn xa lạ với nhiều tập đoàn công nghệ và tiêu dùng toàn cầu. Đây là mô hình mà doanh nghiệp giảm tỷ trọng sở hữu các tài sản vật chất có vốn đầu tư lớn như nhà máy hoặc hạ tầng sản xuất, đồng thời tập trung nhiều hơn vào các mảng tạo ra giá trị cao như công nghệ, thiết kế, phần mềm, dữ liệu khách hàng và thương hiệu.
So với mô hình tích hợp toàn diện trước đây - nơi doanh nghiệp vừa sở hữu nhà máy, vừa tự vận hành toàn bộ chuỗi từ nghiên cứu đến bán hàng, cách tiếp cận của mô hình asset-light giúp giảm áp lực vốn đầu tư cố định, cải thiện khả năng xoay vòng dòng tiền và tăng tính linh hoạt khi mở rộng ra nhiều thị trường. Doanh nghiệp cũng có thể phản ứng nhanh hơn trước biến động nhu cầu hoặc thay đổi công nghệ, thay vì phải duy trì các tài sản sản xuất quy mô lớn trong thời gian dài.
Việc phân tách được cho là hỗ trợ chiến lược mở rộng quốc tế của VinFast.
Trên thế giới, nhiều tập đoàn lớn đã áp dụng mô hình tương tự ở các mức độ khác nhau. Apple là ví dụ thường được nhắc đến khi công ty này tập trung chủ yếu vào thiết kế sản phẩm, hệ điều hành, hệ sinh thái phần mềm và thương hiệu, trong khi hoạt động sản xuất phần lớn được thực hiện bởi các đối tác như Foxconn. Trong lĩnh vực thể thao, Nike cũng vận hành theo hướng tập trung vào thiết kế, marketing và quản trị thương hiệu, còn việc sản xuất được đặt tại nhiều đối tác ở các quốc gia khác nhau.
Trong ngành ô tô, xu hướng này cũng xuất hiện ngày càng nhiều khi các hãng xe điện phải dành nguồn lực lớn cho phần mềm, pin, công nghệ tự lái và hệ sinh thái số. Một số doanh nghiệp lựa chọn hợp tác sản xuất hoặc thuê ngoài một phần công đoạn nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu và tối ưu hiệu quả sử dụng vốn.
Nhà máy VinFast Hải Phòng.
Việc VinFast tiếp tục giữ lại mảng R&D cũng phản ánh xu hướng này.
Trong chuỗi giá trị sản xuất hiện đại, phần nghiên cứu, thiết kế và phát triển công nghệ thường được xem là khu vực tạo ra giá trị gia tăng cao nhất. Đây cũng là nội dung gắn với khái niệm "đường cong nụ cười" hay "smiling curve" trong kinh tế học công nghiệp.
Theo mô hình này, các khâu nằm ở hai đầu chuỗi giá trị như nghiên cứu phát triển, thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu và dịch vụ hậu mãi thường tạo ra biên lợi nhuận cao hơn so với phần sản xuất ở giữa. Trong đó, R&D được xem là một trong những khu vực quan trọng nhất vì quyết định khả năng cạnh tranh công nghệ, tốc độ đổi mới sản phẩm và quyền sở hữu tài sản trí tuệ của doanh nghiệp.
Đối với các hãng xe điện, vai trò của R&D còn liên quan trực tiếp tới công nghệ pin, phần mềm điều khiển, nền tảng xe thông minh và khả năng cập nhật tính năng từ xa. Đây là các yếu tố ngày càng ảnh hưởng lớn đến giá trị doanh nghiệp trong ngành công nghiệp ô tô hiện đại.
