Chứng khoán và meme trở thành 'công cụ' đắc lực của ông Trump

Sự ám ảnh của Tổng thống

Biểu đồ chỉ số S&P 500 trong vòng 6 tháng qua. Biểu đồ: New York Times.

Tuy nhiên, tại cuộc họp báo vào chiều cùng ngày, ông Trump lại đổi giọng. Ông nói cuộc chiến chưa thể kết thúc, nhưng đang diễn ra nhanh hơn dự kiến. Diễn biến này gợi nhớ đến việc ông Trump từng "chùn bước" khỏi chiến dịch áp thuế hồi tháng 4 năm ngoái, sau khi thị trường chứng khoán lao dốc và thị trường trái phiếu rung lắc mạnh.

"Ông ấy quan tâm đến thị trường, đặc biệt là thị trường chứng khoán. Việc ông ấy muốn trấn an là điều dễ hiểu", bà Kristina Hooper, chiến lược gia thị trường trưởng tại Man Group, nhận định.

Dù vậy, bà Hooper lưu ý rằng đợt phục hồi của thị trường chứng khoán sau các động thái thuế quan của ông Trump và sự hỗn loạn của thị trường từ cuộc chiến với Iran lại không có điểm tương đồng. Ngay cả khi ông tuyên bố chiến tranh đã kết thúc, Iran vẫn có thể tiếp tục chiến đấu. Hiện, cổ phiếu Mỹ vẫn khá ổn định, chỉ giảm nhẹ vào ngày 10/3 dù các quan chức Iran tiếp tục đưa ra những tuyên bố cứng rắn về cuộc xung đột.

Ông Trump trấn an, người Mỹ càng thêm lo

Đối với nhiều hộ gia đình, những động thái nhằm trấn an thị trường không mang lại sự nhẹ nhõm mà người dân Mỹ đang mong đợi về các vấn đề như chăm sóc y tế, nhà ở hay chi phí sinh hoạt nói chung. Trái lại, theo các nhà kinh tế, các mức thuế của ông Trump và cả đợt tăng giá dầu đã làm trầm trọng thêm lạm phát và làm suy yếu tâm lý người tiêu dùng.

Câu nói nổi tiếng "thị trường chứng khoán không phải là nền kinh tế" đặc biệt phổ biến trong giai đoạn 2023-2025. Khi đó, chỉ số S&P 500 liên tục lập kỷ lục mới. Tuy nhiên, trong suốt các năm đó, tâm lý người tiêu dùng vẫn u ám.

Các hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ vật lộn với giá cả tăng cao, còn người lao động phải đối mặt với thị trường việc làm dần suy yếu và đến năm 2025, chỉ có lĩnh vực y tế có thể tạo thêm việc làm mới cho người lao động.

Năm nay, sự tách rời đó đã chấm dứt khi các nhà đầu tư cũng bắt đầu lo lắng. Ban đầu, nhà đầu tư lo ngại về trí tuệ nhân tạo (AI) và cổ phiếu công nghệ bị định giá quá cao. Giờ đây, họ đang cố đánh giá những tác động tài chính tiêu cực của cuộc chiến. Lần đầu tiên sau một khoảng thời gian dài, thị trường chứng khoán dường như phản ánh tâm trạng u ám của cả nước khi nó gần như đi ngang.

Dù thị trường tài chính đi lên, tâm lý người tiêu dùng Mỹ vẫn khá u ám. Ảnh: Reuters.

Mặt khác, giá dầu đã hạ nhiệt phần nào nhưng vẫn ở mức cao, khoảng 90 USD/thùng, so với khoảng 60 USD/thùng vào tháng trước. Các nhà kinh tế dự báo giá vé máy bay, nhà hàng, xăng dầu và nhiều sản phẩm khác sẽ chịu tác động lạm phát.

Bà Henrietta Treyz, Giám đốc chính sách kinh tế tại Veda Partners, cho biết Tổng thống vẫn tập trung vào các ưu tiên từ nhiệm kỳ đầu của mình như cắt giảm thuế, nới lỏng quy định đối với doanh nghiệp và "sử dụng vị thế của tổng thống" để gây ảnh hưởng tới các quyết định đầu tư và thương vụ của doanh nghiệp.

Nhưng hiện nay, bà Treyz nói người dân Mỹ đang lo lắng về khả năng chi trả, nhà ở, giá điện cao và hóa đơn thực phẩm đắt đỏ. Phần lớn người Mỹ không hài lòng với cách ông Trump xử lý nền kinh tế. Nhiều nhà phân tích vẫn "mù mịt" về việc tăng trưởng nền kinh tế gần đây đến từ các chính sách của ông hay chỉ là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác, bao gồm đầu tư công nghệ vào AI và những cải thiện ban đầu về năng suất.

Trong bài phát biểu Thông điệp Liên bang hồi tháng 2, ông Trump thừa nhận rằng việc xây dựng chính sách kinh tế dựa trên việc thúc đẩy thị trường tài chính cũng tồn tại những hạn chế nhất định.

"Bởi vì thị trường chứng khoán đã hoạt động rất tốt, liên tục lập kỷ lục, nên các tài khoản hưu trí 401(k) của quý vị đã tăng mạnh. Thế nhưng một nửa số người lao động Mỹ vẫn không có quyền tiếp cận kế hoạch hưu trí", ông nói.

Dù chưa thông báo chi tiết, ông Trump cam kết vào năm 2027, chính quyền sẽ cho nhóm người lao động này tiếp cận loại kế hoạch hưu trí giống như các nhân viên liên bang, với khoản đóng góp từ chính phủ lên tới 1.000 USD/năm, qua đó đảm bảo mọi người dân Mỹ đều có thể hưởng lợi khi thị trường chứng khoán đi lên.

Ngay cả khi kế hoạch đó được Quốc hội thông qua, bản chất của nó cũng khó có thể mang lại sự hỗ trợ tài chính ngay lập tức mà nhiều hộ gia đình đang cần.

Ngoài ra, Tổng thống cũng ký ban hành một số ưu đãi thuế khác, như quy định "không đánh thuế tiền tip hoặc làm thêm giờ". Tuy nhiên, các nhà kinh tế cho rằng tác động vĩ mô của các chính sách này có thể khá hạn chế và những cú hích từ khoản hoàn thuế mùa xuân năm nay có thể sẽ "phai nhạt" vào cuối năm.

Mặt khác, các quan chức của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cho biết áp lực lạm phát dai dẳng từ thuế quan đang hạn chế khả năng giảm lãi suất của họ, điều mà ông Trump nhiều lần thúc giục. Chính điều này là lý do lớn khiến lãi suất thế chấp, vay ngân hàng và vay mua ôtô vẫn ở mức cao.

Những đoạn meme làm "tê liệt" cảm xúc người xem

Không chỉ quan tâm đến thị trường tài chính, ông Trump còn sử dụng mạng xã hội như một công cụ để vận hành cuộc xung đột. Một loạt video clip trên mạng xã hội của Nhà Trắng biến sự tàn khốc của chiến tranh ở Iran thành thứ giải trí.

Ngày 28/2, chính quyền của Tổng thống Donald Trump phát động chiến tranh chống Iran. Tuần sau đó, họ "chiêu mộ" thêm Iron Man, Walter White và SpongeBob.

Những nhân vật này, cùng với nhiều hình tượng khác từ phim ảnh, truyền hình, thể thao, âm nhạc và các meme trong trò chơi điện tử, xuất hiện trong một loạt video ngắn mang tính châm biếm do Nhà Trắng đăng trên các nền tảng như TikTok và X. Các video này biến sự tàn phá và hỗn loạn của chiến tranh thành "những thứ giải trí bỡn cợt".

ông Trump sử dụng mạng xã hội và meme như một công cụ để vận hành cuộc xung đột. Ảnh: New York Times.

Trong một video, cảnh các vụ nổ được xen kẽ với đoạn clip SpongeBob nói: "Bạn muốn xem tôi làm lại lần nữa không?". Hay trong video khác, những pha tắc bóng trong môn thể thao bóng bầu dục được cắt ghép với các vụ nổ trên chiến trường, đồng bộ với bài hát Thunderstruck của AC/DC.

Tuy nhiên, một video dài 42 giây, ghép nối các câu thoại và meme đầy kích thích từ phim ảnh, truyền hình và trò chơi điện tử với cảnh tên lửa và ngư lôi tấn công mục tiêu trên chiến trường lại trở nên nổi tiếng.

Các nhà phân tích cho rằng, mục tiêu ở đây nhằm tạo ra kiểu thông điệp "phi nghĩa", nửa đùa nửa thật. Đây là cách mà vị Tổng thống muốn phô trương quyền lực nhưng không cần đến câu chuyện, lý lẽ hay lập luận đạo đức nào để biện minh.

Những video này sử dụng ngôn ngữ dồn dập của trailer phim hành động, với những cảnh nổ và cao trào, nhưng lại không có cốt truyện. Chúng cho thấy ranh giới giữa ngôn ngữ của giải trí, của chính quyền và của những bài đăng cực đoan trên mạng dường như đã bị xóa nhòa. Thay vì hướng tới suy nghĩ lý trí, chúng tác động trực tiếp vào phản xạ bản năng của người xem.

Các chuyên gia nhận định trong những đoạn clip ngắn này vẫn có nhiều điều đáng phân tích. Ông Trump từ lâu đã ưa chuộng hình ảnh bạo lực trong các bài phát biểu và các chương trình giải trí trên màn hình của mình.

Ông từng chỉ trích các án phạt trong giải bóng bầu dục NFL đối với những pha va chạm đầu - đầu, cho rằng điều đó khiến trò chơi trở nên "yếu đuối". Giờ đây, chính quyền của ông lại ca ngợi sự mạnh mẽ của chiến dịch quân sự bằng những pha "tắc bóng" liên tiếp đầy va chạm.

Nhưng các video về Iran của Nhà Trắng dường như không theo đuổi lý tưởng nào ngoài sự thống trị và sức mạnh. Hay nói cách khác, chúng gần như không ẩn chứa mục đích nào ngoài thông điệp "phải chiến thắng".

Đáng chú ý, đây không phải lần đầu một chính quyền bị cáo buộc làm "tê liệt cảm xúc" của công chúng trước hình ảnh chiến tranh. Năm 1991, các buổi họp báo của Lầu Năm Góc trong chiến tranh Vùng Vịnh, với những đoạn video phô diễn vũ khí công nghệ cao, vốn từng bị chỉ trích là mở ra kỷ nguyên "Nintendo War", nơi chiến tranh được trình bày giống như một trò chơi điện tử.

Chiến tranh và văn hóa đại chúng cũng không phải lần đầu hòa trộn với nhau. Ví dụ, các phim hoạt hình Bugs Bunny tuyên truyền ủng hộ chiến tranh trong Thế chiến thứ II, hay những chiếc máy bay chiến đấu được vẽ hình Rita Hayworth.