Chinh phục những vì sao - Kỳ 4: Chuyến bay vũ trụ lịch sử

Tên lửa được kéo đến bãi phóng

Giai đoạn chống trả sức hút của Trái đất bắt đầu...". Đó là sáng 12-4-1961 đi vào lịch sử loài người lần đầu tiên bay ra vũ trụ. Và người thốt lên lời này chính là Yuri Alekseyevich Gagarin, phi hành gia đầu tiên thực hiện 108 phút chuyến bay vũ trụ mà như dài hơn ngàn thế kỷ con người nhìn lên bầu trời và chỉ có thể ước mơ chạm đến những vì sao.

Sứ mệnh tuyệt mật Vostok

1961 - năm thứ tư của kỷ nguyên vũ trụ với dấu mốc đầu tiên là vệ tinh Sputnik 1 được phóng lên quỹ đạo vào năm 1957. 

Thời điểm này nhân loại đang có Chiến tranh lạnh giữa hai siêu cường Liên Xô - Mỹ đều đã đầy kho vũ khí hạt nhân. Ông John F. Kennedy được bầu làm Tổng thống Mỹ thứ 35 kế nhiệm Dwight D. Eisenhower. Ở Liên Xô, Tổng bí thư Nikita Sergeyevich Khrushchyov đang năm thứ tám lãnh đạo siêu cường sau Joseph Stalin.

Trong cuộc đua kỷ nguyên vũ trụ, hai lãnh đạo này đều mong muốn quốc gia mình dẫn đầu và đó cũng là áp lực nặng nề với họ trên trường quốc tế đang chia thành hai phe dưới "soái kỳ" Mỹ hoặc Liên Xô.

Sáu tháng sau sự kiện Liên Xô phóng vệ tinh Sputnik 5 đưa đôi chó Belka và Strelka lên quỹ đạo vào ngày 19-8-1960 rồi về Trái đất an toàn, họ lại tiếp tục một thành công lịch sử: phóng tàu Vostok 1 đưa phi hành gia đầu tiên của loài người là Gagarin tiến ra vũ trụ ngày 12-4-1961. Đây chính là chuyến bay có người lái đầu tiên thực hiện hành trình khám phá vũ trụ.

Theo Russianspace, tàu Vostok 1 (Phương Đông 1) được thực hiện thành công sau năm năm nghiên cứu phát triển và bảy lần phóng thử không người lái. Đến tháng 4-1961, tên lửa R-7, vốn là nền tảng cho tên lửa phóng của Yuri Gagarin, đã bay được 46 lần...

Trước đó từ năm 1958, tức chỉ một năm sau vụ phóng vệ tinh nhân tạo Sputnik 1 thành công, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô đã thông qua một nghị quyết mật ngày 1-11-1958 về Chương trình Vostok đưa phi hành gia lên vũ trụ.

Ngoài Bộ Quốc phòng, chương trình này được sự phối hợp của nhiều bộ ngành, cơ quan nghiên cứu khoa học với tổng công trình sư trưởng là Sergei Korolev, một nhà khoa học tên lửa lỗi lạc được Liên Xô bảo vệ đặc biệt. Ở phía bên kia, chương trình đưa người lên vũ trụ Mỹ mang tên Mercury (Sao Thủy) được Keith Glennan, giám đốc NASA, công bố muộn hơn vào ngày 17-12-1958.

Sau này khi các tài liệu dần được giải mật, thế giới mới biết chuyến bay vũ trụ của Gagarin vốn không chỉ có thành công rực rỡ vào thời điểm đó. Trong bảy nguyên mẫu tàu vũ trụ Vostok phóng thử nghiệm không người lái năm 1960-1961, có hai tàu không lên được quỹ đạo do sự cố tên lửa và hai tàu không hoàn thành tất cả nhiệm vụ được thiết lập...

Tuy nhiên, đó thực sự là thời điểm đặc biệt. Áp lực Chiến tranh lạnh đã cho phép người đứng đầu chương trình vũ trụ Liên Xô Sergei Korolev bỏ qua nhiều nhiệm vụ thứ yếu trên con đường hướng tới mục tiêu chính trị to lớn.

Gagarin - phi hành gia vũ trụ đầu tiên Ảnh: Russianspace

Trung úy Gagarin được chọn lựa

Một chương trình tuyển chọn bí mật được thực hiện ở Liên Xô để tìm phi hành gia. Trung úy phi công Gagarin là một trong 20 người được chọn huấn luyện và sẽ thu hẹp dần. 

Ngày 17-3-1961, nhóm sáu ứng viên phi hành gia được tuyển chọn cuối cùng đã đến sân bay vũ trụ Baikonur ở Kazakhstan để làm quen hoạt động bay thực tế.

Đến ngày 25-3, Gagarin cùng nhóm mình được chứng kiến vụ phóng cuối cùng của nguyên mẫu không người lái tàu vũ trụ Vostok. Đó chính là cách mà họ sẽ bay sau này. Ngay sau cuộc thử nghiệm thành công, Sergei Korolev tuyên bố sẵn sàng cho nhiệm vụ có người lái đầu tiên.

Ngày 5-4-1961, tức một tuần trước vụ phóng Vostok 1, nhóm phi hành gia sáu người của Gagarin tập trung ở Baikonur. Để phòng bất trắc cho nhân sự quan trọng, họ bay đến điểm phóng trên ba máy bay Ilyushin-14. Gagarin và người dự bị Gherman Titov ngồi trên hai máy bay khác nhau trong suốt chuyến đi.

Sergei Korolev, lãnh đạo chương trình vũ trụ của Liên Xô, ra tận sân bay đón họ và thông báo ngày phóng diễn ra từ 10 đến 12-4-1961. Một ngày sau khi nhóm phi hành gia đến Baikonur, nhân vật quan trọng khác là ông Konstantin Rudnev, chủ tịch Ủy ban Nhà nước giám sát việc phóng tàu, cũng có mặt. Một cuộc họp kỹ thuật quan trọng được tổ chức lúc 11h30 để kiểm tra lại toàn diện, nhất là hệ thống hỗ trợ sự sống.

Vostok được tính toán đến từng kg để phù hợp với lực đẩy tên lửa và quỹ đạo bay. Các mẫu không người lái có khối lượng 4.540 - 4.700kg nhưng Gagarin ngồi vào sẽ nặng 4.725kg. Có người đề xuất phi hành gia dự bị là Titov vì nhẹ hơn Gagarin một chút. Tuy nhiên Sergei Korolev vẫn chọn Gagarin.

Có chuyện kể rằng trước đó Sergei Korolev đã thử cho các phi hành gia uống một loại thuốc gây đau đầu và hỏi họ sẵn sàng bay ngay không. Tất cả đều gật đầu, chỉ trừ Gagarin nói thật về sức khỏe và chính sự trung thực này đã tạo thiện cảm với lãnh đạo.

Sáng 10-4-1961, sáu phi hành gia lại có cuộc họp với cấp cao. Sergei Korolev nói những lời lạc quan: "Liên Xô đã sẵn sàng cho chuyến bay đầu tiên đưa người vào vũ trụ. Sáu phi hành gia có mặt ở đây đều sẵn sàng thực hiện chuyến bay nhưng Gagarin sẽ bay trước, những người khác sẽ tiếp nối.

Ngay trong năm nay, 10 tàu vũ trụ Vostok sẽ sẵn sàng. Năm tới chúng ta sẽ có tàu vũ trụ Sever hai hoặc ba chỗ ngồi. Tôi nghĩ các phi hành gia có mặt ở đây sẽ không ngại cùng nhiều người trong chúng ta lên quỹ đạo vũ trụ... Chúng tôi tự tin rằng chuyến bay đầu tiên đã được chuẩn bị cẩn thận và nó sẽ diễn ra thành công. Chúc ông Gagarin mọi điều tốt đẹp"...

Sang ngày 11-4-1961, những chuẩn bị cuối cùng cho chuyến bay vũ trụ có người lái đầu tiên được thực hiện. Tên lửa được kéo đến bởi một đầu máy xe lửa lúc 5h sáng theo giờ Matxcơva. 

Đến 13h, Gagarin cùng người dự bị Titov và Korolev đã đến thăm bệ phóng. Các sĩ quan thử nghiệm tặng Gagarin bó hoa tulip dại đang phủ kín thảo nguyên thời điểm đó. Buổi tối, bác sĩ đã gắn các cảm biến lên cơ thể hai phi hành gia này và chúc họ ngủ ngon.

5h30 sáng 12-4-1961, Gagarin và Titov được đánh thức. Họ điểm tâm bằng "thức ăn vũ trụ", rồi vượt qua cuộc kiểm tra sức khỏe cuối cùng. Hai phi hành gia bắt đầu mặc đồ bay, quy trình khá mất thời gian với nhiều thiết bị và cảm biến. Người dự bị Titov mặc trước, Gagarin mặc sau để đỡ nóng bức và khó chịu.

Lớp ngoài bộ đồ có màu cam. Chữ CCCP (Liên Xô) đến lúc này mới được sơn màu đỏ lên nón bay màu trắng. Người ta muốn có sự nhận diện "phe mình" khi Gagarin trở lại mặt đất để tránh bị nhận lầm "phi công địch" thời Chiến tranh lạnh.

Tại điểm số 0 gần bệ phóng, Gagarin nói lời tạm biệt với Korolev và các quan chức khác. Titov cũng ở đó để sẵn sàng thay thế. Sau khi lên tàu, Gagarin bật một vài công tắc liên lạc với phòng điều khiển phóng lúc 7h20. Thời khắc lịch sử sắp đến.

9h07 giờ Matxcơva ngày 12-4-1961, tàu Vostok 1 mang theo Gagarin cất cánh lên bầu trời đúng kế hoạch. Khoảng 13 phút sau khi phóng, Gagarin đã được khẳng định là người đầu tiên bay lên được quỹ đạo Trái đất.

Russianspace ghi lại: "Nhà du hành vũ trụ đầu tiên trên thế giới kinh ngạc nhìn ngắm bức tranh muôn màu muôn vẻ của bề mặt Trái đất, đường chân trời cong, các vì sao và bầu trời đen kịt phía sau cửa sổ...".

*******************

>> Kỳ tới: Ly kỳ chuyến bay trở về Trái đất đầu tiên