Bà Nguyễn Thị Minh Phượng trao học bổng Tiếp sức đến trường tháng 11-2025 - Ảnh: QUANG ĐỊNH
Một người giản dị và nghĩa tình sâu sắc.
"Chị 79 tuổi, mắc bệnh nan y. Dẫu đã biết, đã hiểu, đã chuẩn bị tinh thần, nhưng với chúng tôi, chị ra đi vẫn là hơi sớm. Chúng tôi vẫn chưa có người nào có thể giúp lấp đầy khoảng trống mà chị để lại", ông Phan Kim Hổ, Chủ tịch hội, nhắn về từ Đức.
Người có nụ cười thật hiền
Ông Phạm Nam Hương, người đã nhiều năm cùng bà làm đại diện hội tại Việt Nam, ngậm ngùi. "Chị Phượng ra đi, còn một tâm nguyện chưa hoàn thành là căn nhà bán trú thứ 15. Chúng tôi tất nhiên sẽ tiếp tục công việc chị để lại, dù thiếu chị thì rất nhiều khó khăn…".
Ông Nguyễn Thiện Tống không giấu được bàng hoàng khi nghe tin: "Mỗi năm, chúng tôi thường rất vui được gặp nhau trong các hoạt động của học bổng Tiếp sức đến trường cùng với báo Tuổi Trẻ. Nay mùa thi, mùa học bổng gần tới rồi thì lại vắng chị…".
Những người gắn bó với công tác xã hội ở Tuổi Trẻ vốn đều rất quen với cô Phượng có nụ cười thật hiền, vóc dáng bé nhỏ trong bộ đồ giản dị. Cô thường rớm nước mắt khi dang tay ôm các bạn tân sinh viên, thường sốt ruột xuất hiện đầu tiên trong những ngày vận động quyên góp giúp đồng bào bị thiên tai, thường gọi điện thăm hỏi phóng viên nhờ cung cấp thông tin những trường học vùng sâu cần nhà lưu trú cho học sinh người dân tộc ở lại.
Cô cứ thế đã gắn bó với Tuổi Trẻ gần 30 năm qua nhiều chương trình "Vì ngày mai phát triển", và chỉ mới đây thôi, những hoạt động kỷ niệm 50 năm ngày thành lập báo cô vẫn đến tham gia đầy đủ dù đang trong quá trình trị bệnh.
"Từ chị Phượng mà hội chúng tôi - dù đa số thành viên đều ở Đức - lại rất quen thuộc với các hoạt động của Tuổi Trẻ, nhiều hoạt động khác của hội cũng nhờ vào thông tin và các liên hệ của báo", ông Phan Kim Hổ nhấn mạnh.
Ông kể những hoạt động chính của hội những năm gần đây: đóng góp học bổng Tiếp sức đến trường, xây nhà bán trú cho học sinh vùng sâu, quyên góp hỗ trợ đồng bào bị thiên tai, xây dựng tủ sách "Nhất nghệ tinh"... Quả thật đều là những hoạt động mật thiết với báo chí.
Trên trang web của hội, trong bức thư ngỏ giới thiệu tủ sách "Nhất nghệ tinh", một câu chuyện được kể lại: "Vào tháng 3-2009, khi đi thăm nhà lưu trú ở An Lão - Bình Định, trên đường đi chúng tôi đã say sưa bàn bạc với anh Hàng Chức Nguyên và anh Phan Văn Đắc ở báo Tuổi Trẻ về tình trạng dư thầy thiếu thợ, tinh thần chuộng khoa bảng của người Việt và chương trình dạy nghề thiết thực ở Đức.
Sau đó vào tháng 8-2009, hội chúng ta trợ giúp 200 triệu cho học bổng niên khóa 2009 - 2010, trong đó có 80 triệu là học bổng "Nhất nghệ tinh" giúp các em học nghề.
Bà Phượng trong lễ bàn giao nhà bán trú tại Cao Bằng năm 2014 - Ảnh: PHẠM NAM HƯƠNG
Đến Tết Canh Dần, chúng tôi có dịp được gặp anh Võ Như Lanh, báo Saigon Times. Anh cho biết Saigon Times Group cũng trợ cấp cho học bổng 'Nhất nghệ tinh' và theo anh thì hiện nay trong nước có tình trạng mâu thuẫn: có công ty muốn kiếm thợ nhưng kiếm không ra, nhưng sinh viên học xong đại học thì kiếm việc không có, chương trình dạy nghề không nhất quán, nhất là thiếu sách giáo khoa về học nghề…
Nhận thấy việc dịch và xuất bản sách cho học sinh học nghề, thầy giáo dạy nghề, và cho những người đang hành nghề cũng đem lại lợi ích về kiến thức chuyên môn cho một số người, nên vào ngày 23-2-2010 chúng tôi đã cùng với Saigon Times Foundation (STF) ký kết thành lập dự án xuất bản sách dạy nghề tủ sách Nhất nghệ tinh".
Chuyến đi khảo sát nơi xây dựng nhà lưu trú ở An Lão - Bình Định ấy, nhà báo Hàng Chức Nguyên vẫn còn nhớ: "Gần điểm trường, chúng tôi gặp những cái chòi lá mà phụ huynh tự dựng lên cho con em ở để theo học.
Có cái dựng dưới gốc cây, có cái chơ vơ giữa nắng bụi. Chị Phượng khom lưng vào một căn chòi, gặp em bé đang lui cui với chén cơm nguội và mớ củi, cái nồi, áo quần, sách vở lỏng chỏng. Chị ngồi xuống, bật khóc".
14 căn nhà lưu trú dành cho học sinh vùng sâu đã được cô Phượng liên hệ qua báo chí để xây nên ở Bình Định, Phú Yên, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Cao Bằng, Tuyên Quang, và những cuốn sách "Nhất nghệ tinh" giảng dạy tỉ mỉ những ngành nghề điện, điện tử, cơ khí, cơ điện tử, kỹ thuật ô tô, xe máy, hóa học, thời trang… cũng đã được lần lượt xuất bản, được vinh danh với giải thưởng Vì sự nghiệp văn hóa giáo dục của Giải Văn hóa Phan Châu Trinh 2018.
Hàng trăm người trong Hội Tương trợ và hợp tác Đức - Việt đã được huy động vào nhóm dịch sách, mỗi chuyến đi khánh thành nhà lưu trú là cả một sự kiện được cả hội chuẩn bị rộn ràng cả tháng để sắp xếp tham gia.
Việc đúng thì nên làm
Ông Phạm Nam Hương nhắc nhớ: "Nhắc về chị Phượng, ấn tượng nhất với tôi là sự dấn thân. Nhìn vẻ ngoài bình dị, hiền lành, nhưng khi vào công việc thì chị rất nghiêm túc, cương quyết, làm gì cũng đến nơi đến chốn, tỉ mỉ, chi tiết, kỹ lưỡng và không bỏ cuộc.
Chúng tôi cùng với nhau làm việc xã hội, tất cả trên tinh thần tình nguyện, nhưng không phải lúc nào cũng suôn sẻ, không phải việc gì cũng dễ dàng.
Có lúc cũng khó khăn trong quyên góp, có khi cũng khúc mắc trong lý giải việc lựa chọn, nhưng chị lúc nào cũng thuyết phục được mọi người: việc đúng thì nên làm, và trên tất cả là uy tín cá nhân mà chị đã xây dựng được bằng sự nhiệt huyết và vô tư của mình.
Kể cả việc hợp tác rất lâu dài với Tuổi Trẻ, cũng có người thắc mắc vì ở nước ngoài đôi khi thiếu thông tin hoặc nghe được dư luận trái chiều, chị đã chứng minh được cho mọi người rằng những việc Tuổi Trẻ làm hoàn toàn là cống hiến cho xã hội. Việc gì của hội mà chị Phượng đề xuất với chúng tôi đều là việc đáng tin tưởng, đáng làm cho bằng được".
Bà Phượng cùng các anh chị em trong Hội Tương trợ và hợp tác Đức - Việt tại thác Bản Giốc - Ảnh: PHẠM NAM HƯƠNG
Tiến sĩ Nguyễn Thiện Tống nhắc lại lần nữa: "Chị Phượng và các anh chị ở hội Đức - Việt là những trí thức mang rất nhiều nhiệt tâm trong sáng với đất nước và xã hội, luôn sẵn lòng xắn tay vào các hoạt động đóng góp cho Việt Nam. Cùng chung chí hướng với nhau, chúng tôi có sự đồng cảm rất lớn. Những năm nay, lần lượt từng người đi xa, tôi mong mỏi nhiệt tâm của các anh chị, của chúng tôi, thế hệ sau sẽ còn kế thừa…".
Bà Nguyễn Thị Minh Phượng, sinh năm 1948, là đại diện tại Việt Nam của Hội Tương trợ và hợp tác Đức - Việt. Bà cùng chồng là ông Đỗ Ngọc Quỳnh là những trí thức Việt kiều đã xung phong về nước từ năm 1985 theo lời kêu gọi của Thủ tướng Võ Văn Kiệt. Chuyên môn sinh học và nông nghiệp, ông bà đã giảng dạy tại ĐH Cần Thơ cho đến khi nghỉ hưu.
Từ những năm 2000, bà tập trung vào hoạt động xã hội và đã đóng góp rất nhiều tâm lực cho các dự án định kỳ như: học bổng Vì ngày mai phát triển - Hỗ trợ vốn cho giáo viên, học bổng cho y bác sĩ thôn bản, Tiếp sức đến trường, 14 nhà bán trú…
Bà từ trần ngày 28-5-2026, thọ 79 tuổi. Lễ viếng sẽ được tổ chức từ 8h30 - 12h30 ngày Chủ nhật 31-5-2026 tại nhà tang lễ Bệnh viện 175 (số 5 Phạm Ngũ Lão, Gò Vấp, TP.HCM) và sau đó linh cữu được an táng tại Hoa viên nghĩa trang Sala Garden.
