Một khu đất cạnh đường Đại Thanh (xã Đại Thanh) bị san gạt chóng vánh bằng rác thải xây dựng hồi tháng 8 - tháng 9-2025 - Ảnh: QUANG THẾ
Trong quá trình giải phóng mặt bằng khu dân cư, mỗi ngày đã phát sinh thêm hàng ngàn tấn rác thải xây dựng (gạch, cát, đá, bê tông).
Có khu vực rác chất cao thành đống đã ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường, gây áp lực lên hạ tầng đô thị cũng như công đoạn vận chuyển đưa đi xử lý.
Trước đây Hà Nội mỗi ngày chỉ phát sinh khoảng 2.100 tấn rác thì nay tùy từng thời điểm giải phóng mặt bằng đã tăng lên gấp nhiều lần.
Thời gian tới nếu không thúc đẩy phân loại tại nguồn, có chính sách thu hút thêm các doanh nghiệp tham gia chuỗi tái chế sẽ có nguy cơ dẫn tới nhiều hệ lụy.
Như tình trạng đổ bậy rác ra các khu vực đất nông nghiệp, đất công, bờ bãi dòng sông... trở thành vấn đề nhức nhối, gây hại môi trường cũng như phát sinh cho Nhà nước thêm chi phí xử lý về sau.
Không chỉ rác thải phát sinh trong quá trình phá dỡ công trình mà rác từ hoạt động xây dựng dự án chung cư, nhà cao tầng cũng đang trở thành điểm nóng cần phải yêu cầu nghiêm ngặt hơn trong khâu phân loại tại công trường.
Luật Bảo vệ môi trường 2020 đã quy định rất rõ yêu cầu các bộ, ban, ngành, địa phương phải lồng ghép kinh tế tuần hoàn trong quy hoạch, kế hoạch, chiến lược phát triển của mình.
Bởi vậy nên Hà Nội cần phải tiếp tục thúc đẩy tái chế sau khi phá dỡ công trình, khu dân cư để bảo vệ môi trường và tận dụng được nguồn tài nguyên rất tiềm năng này. Tiến tới phá dỡ nhà cửa lấy mặt bằng tới đâu phân loại, tái sử dụng được đến đó.
Kinh nghiệm của các nước họ đặt trạm nghiền di động tại những nơi tiến hành phá dỡ thay vì dồn về nhà máy trung tâm gây quá tải, tốn kém trong khâu vận chuyển.
Rác thải được nghiền, sàng lọc sắt thép ngay tại chỗ, vật liệu thu lại để san lấp nền móng cho công trình. Giảm thiểu xe tải chở gây bụi đường và áp lực lên hạ tầng xử lý tập trung.
Tại Đức, Anh hay nhiều quốc gia ở châu Âu, nếu không phân loại rác mà mang đi đổ bậy sẽ bị phạt rất nặng, họ đánh trực tiếp vào túi tiền để mọi cá nhân, tổ chức có ý thức thu gom, tái chế.
Có lẽ để ngành tái chế rác thải xây dựng "có đất sống", vấn đề mấu chốt phải có đầu ra cho vật liệu tái chế này và khuyến khích sử dụng. Một nhà máy nghiền rác thải xây dựng chỉ có thể hoạt động bền vững nếu họ bán được sản phẩm tái chế.
Tại Nhật, Singapore họ yêu cầu một dự án đầu tư công như làm đường, vỉa hè, công viên... bắt buộc phải sử dụng từ 30-50% vật liệu tái chế nhằm tạo đầu ra cho doanh nghiệp.
Khi đầu ra đã ổn định thì Nhà nước cần có cơ chế nâng giá thành sản phẩm vật liệu tái chế để doanh nghiệp rút ngắn thời gian thu hồi vốn đầu tư dây chuyền phân loại, hệ thống máy nghiền đến hoạt động vận tải.
Bên cạnh đó, Nhà nước phải tạo cơ chế thu hút các doanh nghiệp tham gia mạnh mẽ chuỗi tái chế từ các chính sách ưu đãi về vốn vay dài hạn với lãi suất thấp, hướng đến phát triển bền vững.
